BOLA HUQUQLARI TO‘G‘RISIDAGI KONVENSIYA

BOLA HUQUQLARI TO‘G‘RISIDAGI KONVENSIYA

1989 yil 20 noyabr Muqaddima Ushbu Konvensiya ishtirokchi — davlatlari, Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomida e’lon qilingan tamoyillarga muvofiq, jamiyat barcha a’zolarining o‘ziga xos bo‘lgan qadr-qimmati, teng va ajralmas huquqlari yer yuzida erkinlik, adolat va tinchlikni ta’minlashning asosi ekanligi e’tirof etilganini hisobgd: olib,

Birlashgan Millatlar Tashkilotining xalqlari Nizomda insonning asosiy huquqlariga, inson shaxsining sha’ni va qadr-qimmatiga bo‘lgan o‘z ishonchlarini tasdiqlaganliklari hamda ijtimoiy taraqqiyot va turmush sharoitlarini yaxshilash borasida ko‘maklashishga ahd qilganliklarini e’tiborga olib,

Birlashgan Millatlar Tashkiloti Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi va inson huquqlari to‘g‘risidagi xalqaro hujjatlarda har bir inson mazkur hujjatlarda ko‘rsatib qo‘yilgan huquq hamda erkinliklarga irqi, tana rangi, jinsi, tili, dini, siyosiy yoki boshqa e’tiqodlari, milliy yoki ijtimoiy kelib chiqishi, mulkiy ahvoli, tug‘ lishi yoki boshqa holatlar bilan bog‘liq belgilariga ko‘ra har qanday tafovutdan qat’i nazar, ega bo‘lishini e’lon qilganligi va rozilik bildirganligini e’tirof etib, Birlashgan Millatlar Tashkiloti Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasiga bolalar alohida g‘amxo‘rlik va yordam huquqiga egadirlar, deb e’lon qilganligini eslatib,

Jamiyatning asosiy tashkiloti hisoblanmish oila va tibbiy muhitga uning barcha a’zolari, ayniqsa, bolalar o‘sib-ulg‘ayishlari va farovonlikka ega bo‘lishlari uchun.jamiyat doirasidagi majburiyatlarni o‘z zimmasiga to‘liq oladigan bo‘lishiga erishish maqsadida zarur himoya va yordam bilan ta’minlanishi lozim ekanligiga ishonch hosil qilgan holda,

bolaning shaxsi sog‘lom va har tomonlama uyg‘unlashgan holda kamoloti uchun u oila g‘amxo‘rligida, baxt, mehr-muhabbat va ongli tushunish vaziyatida o‘sishi zarurligini e’tirof etib, bola jamiyatda mustaqil hayotga to‘la tayyorlanishi va Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomida e’lon qilingan g‘oyalar ruhida, ayniqsa, tinchlik, qadr- qimmat, sabr-toqat, erkinlik, tenglik va birdamlik ruhida tarbiyalanishi lozimligini hisobga olib,

bolani mana shunday alohida himoya qilish zarurligi 1924 yilgi Bola huquqlari Jeneva deklaratsiyasida va 1959 yil 20 noyabrda BMTning Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan Bola huquqlari deklaratsiyasida ko‘zda tutilganligini va Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi. Fuqarolik va siyosiy huquqlar to‘g‘risida xalqaro paktda (jumladan, 23 va 24-moddalarda), Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar to‘g‘risida xalqaro paktda (jumladan, 10-modda), shuningdek, ixtisoslashgan muassasalar hamda bolalarning farovonligi masalalari bilan shug‘ullanuvchi xalqaro tashkilotlarning Nizomlari va tegishli hujjatlarida e’tirof etilganligini e’tiborga olib.

Bola huquqlari deklaratsiyasida ko‘rsatib o‘tilganidek, «bola, agar u jismoniy va aqliy jihatdan kamolotga yetmagan bo‘lsa, maxsus ravishda muhofaza va g‘amxo‘rlikka, binobarin, tug’ilguncha va tug’ilgandan keyin ham munosib darajadagi huquqiy himoyaga muhtoj» ekanligini e’tiborga olib, Ijtimoiy va huquqiy tamoyillar to‘g‘risidagi deklaratsiyaning bolalar himoyasi va farovonligi, ayniqsa, bolalarni milliy va xalqaro darajalarda tarbiyalashga berish hamda asrab olish paytidagi himoyasi va farovonligiga doir qoidalariga, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Balog‘atga yetmagan bolalarga nisbatan odil sudlov yuritishga doir minimal standart qoidalari («Pekin qoidalari») va Favqulodda holatlarda va qurolli mojarolar davrida ayollar va bolalarni himoya qilish to‘g‘risida deklaratsiya qoidalariga tayanib,

jahondagi barcha^mamlakatlarda nihoyatda og‘ir sharoitlarda yashayotgan bolalar borligi hamda ular alohida e’tiborga muhtoj ekanliklarini e’tirof etib,

bolaning himoya qilinishi va uyg‘un ravishda rivojlanishi uchun har bir xalqning an’analari va

madaniy qadriyatlari muhim ahamiyat kasb etishini munosib tarzda hisobga olib,

har bir mamlakatda, jumladan, rivojlanayotgan mamlakatlarda bolalarning turmush sharoitlarini

yaxshilash uchun xalqaro hamkorlik qilishning muhimligini e’tirof etib,

quyidagilar haqida kelishib oldilar:

I                 QISM

  • - modda

Ushbu Konvensiyaning maqsadlari uchun 18 yoshga to‘lmagan har bir inson zoti, agar bolaga nisbatan qo‘llaniladigan qonun bo‘yicha u ertaroq balog‘atga yetmagan bo‘lsa, bola hisoblanadi.

  • modda
  • .Ishtirolcchi — davlatlar ushbu Konvensiyada o‘z ta’sir doirasida bo‘lgan har bir bola uchun ko‘zda tutilgan barcha huquqlarni, hech qanday kamsitishlarsiz, irqi, tana rangi, jinsi, tili, dini, siyosiy yoki boshqa e’tiqodlari, milliy, etnilc yoki ijtimoiy kelib chiqishi, mulkiy ahvoli, bolaning sog‘lig’i va tug‘ilishi, uning ota- onasi yoki qonuniy vasiysi yoki biror-bir boshqa holatlardan qat’i nazar, hurmat qiladilar hamda shu huquqlarni ta’minlab beradilar.
  1. Ishtirokchi-davlatlar bola, uning ota-onasi, qonuniy vasiysi yoki boshqa oila

a’zolarining qarashlari yoki e’tiqodida o‘z ifodasini topadigan maqom, faoliyat asosida kamsitish yoki jazolashning barcha shakllaridan bolaning himoyasini ta’minlash uchun hamma zarur choralarni ko‘radilar.

  • modda
  1. Bolalarga nisbatan barcha xatti-harakatlarda, ular ijtimoiy ta’minot masalalari bilan shug‘ullanuvchi davlat yoki xususiy muassasalar, sudlar, ma’muriy yoki qonun chiqaruvchi organlar tomonidan sodir etiladimi-yo‘qmi, bundan qat’i nazar, bolaning manfaatlari yaxshiroq ta’minlanishiga birinchi darajali e’tibor beriladi.
  2. Ishtirokchi-davlatlar o‘z zimmasiga bolani uning farovonligi uchun zarur hisoblangan himoya va g‘amxo‘rlik bilan ta’minlash, bunda uning ota-onasi, vasiysi yoki qonun bo‘yicha uning uchun javobgar sanalmish boshqa shaxslarning huquq va majburiyatlarini e’tiborda tutishni hisobga oladilar hamda ana shu maqsadda barcha qonuniy va ma’muriy chora-tadbirlarni ko‘radilar.
  3. Ishtirokchi-davlatlar bolalar haqida g‘amxo‘rlik ko‘rsatish yoki ularni himoya qilish uchun mas’ul hisoblangan organlar, muassasalar va xizmatlar vakolatli organlar tomonidan belgilab qo‘yilgan me’yorlarga, xususan, xavfsizlik va sog^iqni saqlash sohasida va ulardagi xodimlarning soni va ishga yaroqliligi, shuningdek, vakolatli nazorat olib borishi nuqtai nazaridan belgilangan me’yorlarga javob berishlarini ta’minlaydilar.
  • modda

Ishtirokchi-davlatlar ushbu Konvensiyada e’tirof etilgan huquqlarni amalga oshirish uchun barcha zarur qonuniy, ma’muriy va boshqa choralarni ko‘radilar. Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlarga nisbatan ishtirokchi-davlatlar bunday choralarni o‘zlarida mavjud bo’lgan imkoniyatlar doirasida, mumlcin qadar yuqori darajada zarurat tug‘ilgan taqdirda esa xalqaro hamkorlik doirasida qabul qiladilar.

  • modda

Ishtirokchi-davlatlar ota-onaning va tegishli holatlarda kengaytirilgan oila a’zolari yoki mahalliy urf-odatlarda ko‘zda tutilganidek, jamoaning vasiylar yoki qonun bo‘yicha bola tarbiyasi uchun javobgar hisoblangan boshqa shaxslarning ushbu Konvensiyada e’tirof etilgan huquqlarni amalga oshirishda munosib darajada bolani boshqarish va unga rahbarlik qilish hamda bu ishni bolaning rivojlanib borayotgan qobiliyatlariga muvofiq holda bajarishdagi mas’uliyati, huquq va majburiyatlarini hurmat qiladilar.

  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar har bir bola yashash uchun ajralmas huquqqa ega ekanligini e’tirof etadilar.
  2. Ishtirokchi-davlatlar bolaning omon yashashi va sog‘lom rivojlanishi uchun mumkin qadar yuqori darajada imkoniyat yaratib beradilar.
  • modda
  1.  Bola tug‘ilgan zahoti ro‘yxatga olinadi va tug‘ilgan daqiqasidan boshlab ism bilan atalish va fuqarolikka ega boMish, shuningdek, iloji boricha, o‘z ota- onasini bilish va ularning g‘amxo‘rliklaridan bahramand bo‘lish huquqlarini olishga haqli hisoblanadi.
  2. Ishtirokchi-davlatlar bunday huquqlarni o‘z milliy qonunchiliklariga muvofiq amalga

oshirilishini, ulaming majburiyatlari shu sohaga tegishli xalqaro hujjatlarga asosan, xususan, agar bola boshqa fuqarolikka ega bo‘lmagan taqdirda bajarilishini ta’minlaydilar.

  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar qonunda ko‘zda tutilganidek, bolaning o‘ziga xos xususiyatlarini jumladan, fuqaroligi, ismi va oilaviy aloqalarini saqlab qolish huquqini hurmat qilish, qonunga zid ravishda aralashuvga yo‘l qo‘ymaslik majburiyatini oladilar.
  2. Agar bola o‘ziga xoslik elementlarining bir yoki barcha qismlaridan g’ayriqonuniy ravishda mahrum etilgan bo‘lsa, ishtirokchi-davlatlar uning bu xususiyatlari tezroq tiklanishi uchun zarur yordam va himoyalashni ta’minlaydilar.
  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar bola o‘z ota-onasidan ularning xohishlariga zid ravishda ayrilib qolmasligini ta’minlaydilar, vakolatli organlar sud qaroriga binoan qo‘llanilgan qonun va tartib- rusumga muvofiq tarzda bunday ayrilish bolaning eng yaxshi manfaatlari yo‘lida zarur deb topgan holatlar bundan mustasnodir. Bunday ajrim, rftasalan, ota-ona bolaga shafqatsizlik bilan munosobatda bo‘lgan yoki uning haqida g‘amxo‘rlik qilmay qo‘ygan yoxud ota-ona alohida yashayotgan hamda bola yashaydigan joyga nisbatan qaror qabul qilish zarurati paydo bo‘lgan u yoki bu aniq holatda zarur bo’lishi mumkin.
  2. Ushbu moddaning 1-bandiga muvofiq holda ishni har qanday sharoitda ko‘rib chiqish jarayonida barcha manfaatdor tomonlarga muholcamada qatnashish va o‘z nuqtai nazarini bayon qilish imkoniyati beriladi.
  3. Ishtirokchi-davlatlar ota-onasining bittasi yoki har ikkovidan ham ayrilgan bolaning ular bilan muntazam ravishda shaxsiy munosabatlar va to‘g‘ridan to‘g‘ri aloqalar bog‘lab turish huquqini hurmat qiladilar, bunday munosabatlar bolaning eng yaxshi manfaatlariga zid keladigan bo‘lsa bundan mustasno bo‘ladi.
  4. Ishtirokchi-davlat tpmonidan qabul qilingan biror-bir qaror, masalan, hibsga olish, qamash, surgun qilish, deportatsiya yoki ota-onadan bittasi yoxud ikkovining ham yoki bolaning o‘limi (ana shu shaxs davlat ixtiyorida bo‘lgan paytda har qanday sababga ko’ra ro‘y bergan o’lim ham shunga kiradi) tufayli sodir bo‘lgan bo‘Isa, ishtirokchi-davlat ota-onaga, bolaga yoki, agar zarurat tug‘ilsa, oilaning boshqa a’zosiga ularning iltimosiga binoan oilaning yo‘qolgan a’zosi (a’zolari yashab turgan joy) haqida, zarur axborotni agar bu bolaning farovonligiga ziyon keltirmaydigan bo‘lsa yetkazib beradi. Ishtirokchi-davlatlar bunday iltimosni qondirish obz-o‘zidan tegishli shaxs (shaxslar) uchun noxush oqibatlarga olib kelmasligini ta’min etadilar.
  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlarning 9-moddadagi 1-band bo‘yicha majburiyatiga muvofiq bola yoki uning ota-onasi oilani birlashtirish maqsadida ishtirokchi- davlatga kirish yoxud undan chiqish uchun bergan arizalari ishtirokchi-davlatlar tomonidan ijobiy, insonparvarlik ruhida va tezkorlik bilan ko‘rib chiqilishi lozim. Ishtirokchi-davlatlar bunday iltimoslar arizachilar va ularning oila a’zolari uchun noxush oqibatlar keltirib chiqarmasligini ta’minlaydilar.
  2. Ota-onasi turli davlatlarda yashayotgan bola alohida holatlardan tashqari, otasi va onasi bilan muntazam ravishda shaxsiy munosabatlar va togridan togri aloqalar bog4ab turish huquqiga egadir. Ana shu maqsadda 9-moddaning 2- bandi bo‘yicha ishtirokchi-davlatlarning majburiyatlariga muvofiq ishtirokchi- davlatlar bolaning va ota-onasining har qanday mamlakatni tark etish, jumladan, o’z mamlakatini tashlab ketish va unga qaytib kelish huquqini hurmat qiladilar. Har qanday mamlakatni tark etish huquqiga nisbatan qonunda belgilab qo‘yilgan va davlat xavfsizligini, jamoat tartibini (ordre public), aholining sog‘lig‘i va ma’naviyati hamda boshqa shaxslarning huquq va erkinliklarini saqlash uchun zarur hisoblangan, ushbu Konvensiyada e’tirof etilgan boshqa huquqlarga mos tushadigan cheklashlargina amalda bo‘ladi.
  •  modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar bolalarning g‘ayriqonuniy ravishda ko‘chirilishiga va chet eldan qaytmasligiga qarshi kurash olib borish uchun chora-tadbirlar ko‘radilar.
  2. Ana shu maqsadda ishtirokchi-davlatlar ikki tomonlama yoki ko‘p tomonlama bitimlar tuzilishiga yoxud amaldagi bitimlarga qo‘shilishga ko‘maklashadilar.
  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar o‘zining qarashlarini shakllantirishga qodir bolaga ana shu qarashlarni bolaga taalluqli barcha masalalar bo‘yicha erkin ifoda etish huquqini ta’minlaydilar, binobarin, bolaning qarashlariga uning yoshi va yetukligiga muvofiq munosib darajada e’tibor beriladi.
  2. Ana shu maqsadda bolaga, jumladan, bolaga taalluqli har qanday sud yoki ma’muriy muhokama paytida, bevosita, vakil yoxud tegishli organ orqali milliy qonunchilikning protsessual me’yorlarida ko‘zda tutilgan tartibda 0‘zining fikrlarini ular tomonidan eshitish imkoniyati beriladi.
  • modda
  1. Bola o‘zining fikrini erkin ifodalash huquqiga ega: bu huquq har qanday turdagi axborotni, chegarasidan qat’i nazar, og‘zaki, yozma yoki bosma shaklda, san’at asari ko‘rinishida yoki bolaning tanloviga ko‘ra boshqa vositalar yordamida izlash, olish va uzatish erkinligini o‘z ichiga oladi. 4
  2. Bunday huquqning amalga oshirilishi ba’zi bir cheklashlarga duch kelishi mumkin, biroq bunday chelclashlar faqat qonunda ko‘zda tutilgan cheklashlardan iborat bo‘ladi, bu quyidagilar uchun zarur:
  3. boshqa shaxslarning huquqlari va obro‘sini hurmat qilish uchun;
  4. davlat xavfsizligi yoki jamoat tartibini (ordre public), aholining sog4ig‘i yoki ma’naviyatini muhofaza qilish uchun.
  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar bolaning fikrlash, vijdon va din erkinligi huquqini hurmat qiladilar.
  2. Ishtirokchi-davlatlar ota-onaning hamda tegishli holatlarda qonuniy vasiylarning bolaga uning rivojlanayotgan qobiliyatlariga muvofiq keladigan usul orqali bola huquqini amalga oshirishda rahbarlik qilish huquqi va majburiyatlarini hurmat qiladilar.
  3. 0‘z dini yoki e’tiqodini targ‘ib qilish erkinligi faqat qonunda belgilangan hamda davlat xavfsizligini, jamoat tartibini, aholining ma’naviyati va sog‘lig‘ini saqlash yoki boshqa shaxslarning asosiy huquq va erkinliklarini himoya qilish uchun zarur hisoblangandagina cheklanishi mumkin.
  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar bolaning assotsiatsiya va tinch yig“ilishlar erkinligi huquqini e’tirof etadilar.
  2. Bu huquqning amalga oshirilishiga nisbatan biror-bir cheklashlar qoilanilmaydi, qonunga muvofiq qo‘llaniladigan va demokratik jamiyatda davlat xavfsizligi yoki jamiyat xavfsizligi, jamoat tartibi (ordre public) manfaatlari yo‘lida, aholining sog4ig‘i yoki ma’naviyatini saqlash, boshqa shaxslarning huquq va erkinliklarini himoya qilish uchun zarur bo‘lgan cheklashlar bundan mustasnodir.
  • modda
  1. Birorta bola uning shaxsiy hayot, oilaviy hayot, uy-joy daxlsizligi yoki pochta orqali yuboriladigan narsalarning maxfiyligiga bo‘lgan huquqi amalga oshirilishiga o‘zboshimchalik bilan yoki qonunga zid ravishda aralashish yoxud uning sha’ni va obro^siga g‘ayriqonuniy tajovuz qilish obyekti bo‘lishi mumkin emas.
  2. Bola ana shunday aralashishlar yoki tajovuz qilishlardan qonun yoUi bilan himoyalanish huquqiga egadir.
  • modda

Ishtirokchi-davlatlar ommaviy axborot vositalarining muhim mavqeini e’tirof etadilar hamda bola turli xil milliy va xalqaro manbalarning axborotlari hamda materiallari, ayniqsa, ijtimoiy, ma’naviy va axloqiy farovonlikka, shuningdek, bolaning sog‘lom, jismoniy va ruhiy rivojlanishiga ko‘maklashishga qaratilgan axborotlardan bahramand bo4lishini ta’minlaydilar. Shu maqsadda ishtirokchi-davlatlar:

  1. ommaviy axborot vositalarini ijtimoiy va madaniy yo‘nalishdagi hamda 29-modda ruhidagi bola uchun foydali axborot va materiallarni tarqatishga rag‘batlantiradilar;
  2. turli xil madaniy, milliy va xalqaro manbalardan bunday axborot va materiallar tayyorlash, ayirboshlash hamda tarqatish sohasidagi xalqaro hamkorlikni rag’batlantiradilar;
  3. bolalar adabiyotini nashr etish va tarqatishni rag‘batlantiradilar;
  4. ommaviy axborot vositalarining qandaydir ozchilikni tashkil qiluvchi guruh yoki tub aholiga mansub bolaning til ehtiyojlariga alohida e’tibor berishni rag‘batlantiradilar;
  5. 13 va 18-moddalarni hisobga olgan holda bolaning farovonligiga zarar yetkazadigan axborot va materiallardan uni himoya qilishning tegishli tamoyillarini ishlab chiqishni rag‘batlantiradilar.
  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar bola tarbiyalanishi va rivojlanishi uchun ota- onaning umumiy va bir xil javobgarligi tamoyili e’tirof etilishini ta’minlashga qaratilgan barcha mumkin bo‘lgan kuch- g^ayratlarni safarbar etadilar. Ota-ona yoki tegishli holatlarda qonuniy vasiylar bolaning tarbiyalanishi va rivojlanishi uchun asosiy javobgar b,o‘ladilar. Bolaning eng yaxshi manfaatlari ular ko^rsatadigan asosiy g‘amxo‘rlikning predmeti hisoblanadi.
  2. Ushbu Konvensiyada bayon qilingan huquqlarning amalga oshirilishini kafolatlash va ko‘maklashish maqsadida ishtirokchi-davlatlar ota-ona va qonuniy vasiylarga bola tarbiyasi bo‘yicha majburiyatlarini bajarishlariga tegishli yordam ko‘rsatadilar hamda bolalar muassasalari tarmog‘ining rivojlanishini ta’minlaydilar.
  3. Ishtirokchi-davlatlar ota-onasi ishlaydigan bolalar uchun mo‘ljallangan xizmatlar hamda bolalar parvarish qilinadigan muassasalardan bolalarning foydalanish huquqiga ega bo’lishlarini ta’minlash uchun barcha zarur choralarni ko‘radilar.
  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar bolani jismoniy va ruhiy zoTavonlikning, haqoratlash va suiiste’molliklar, g‘amxo‘rlik ko‘rsatmaslik yoki beparvolik bilan muomaladi bo‘lish, qo‘pol muomala qilish yoki ota-ona, qonuniy vasiylar yoki bola haqida g‘amxo‘rlik qiluvchi har qanday boshqa shaxs tomonidan ekspluatatsiya qilish, jumladan, shahvoniy suiiste’molliklar sodir etishning har qanday shakllaridan himoyalash maqsadida jamiki zarur qonuniy, ma’muriy, ijtimoiy va ma’rifiy chora-tadbirlarni ko‘radilar.
  2. Bunday himoya choralari, zarurat tug‘ilgan taqdirda, bola va uning haqida g‘amxo‘rlik ko‘rsatayotgan shaxslarni lozim darajada qo‘llab-quvvatlash maqsadidagi ijtimoiy dasturlar ishlab chiqish uchun samarali tartib-rusumlarni, shuningdek, bola bilan yuqorida ko‘rsatilgan tarzda shafqatsizlarcha muomala qilish hollari munosabati bilan ogohlantirish, aniqlash, xabar berish, qarab chiqish, tergov olib borish, davolash hamda shundan keyingi choralarni ko‘rish zarurati tugilgan taqdirda, sud ishini qo»zgbatish uchun chora-tadbirlarni ham o’z ichiga oladi.
  • modda

1.0‘zining oila g‘amxo‘rligidan vaqtincha yoki doimiy mahrum bo‘lgan yoki o‘zining eng yaxshi manfaatlari yo‘lida bunday g‘amxo‘rlikda qola olmaydigan bola davlat tomonidan ko’rsatiladigan alohida himoya va yordamni olish huquqiga egadir.

  1. Ishtirokchi-davlatlar o‘z milliy qonunlariga muvofiq ravishda bolani parvarish qilishning almashtirilishini ta’minlaydilar.
  2. Bolani bunday parvarishlash, jumladan, islom shariati bo‘yicha «kafola»ga tarbiyaga berishni, asrab olishni yoki, zarurat tug‘ilgan taqdirda, bolalar boqiladigan tegishli muassasalarga joylashtirishni o‘z ichiga oladi. Parvarishni almashtirish turlari qarab chiqilayotganda bola tarbiyasidagi vorislikning maqsadga muvofiqligi hamda uning etnik kelib chiqishi, diniy va madaniy mainsubligi, ona tili yetarli darajada hisobga olinishi lozim.
  • modda

Bola asrab olish tizimi mavjudligini e’tirof yoki hal qiladigan ishtirokchi- davlatlar bolaning eng yaxshi manfaatlari birinchi navbatda hisobga olinishini ta’minlaydilar, ular:

  1. bolani asrab olish faqat vakolatli ma’murlar tomonidan hal etilishini ta’minlaydilar, bunday ma’murlar qo‘llaniladigan qonun va tartib-rusumlarga muvofiq hamda ishga taalluqli va ishonchli butun axborot asosida asrab olishga ota-ona, qarindoshlar va qonuniy vasiylarga nisbatan bolaning maqomiga qarab, agar talab etilsa, manfaatdor shaxs’lar zarur bo’lib qoladigan maslahat asosida asrab olish uchun o‘zlarining ongli roziliklarini berishlari bois yo‘l qo‘yilishini aniqlaydilar;
  2. boshqa mamlakatda asrab olish, agar bolani tarbiyaga berish yoki uning tarbivasini ta’minlay oladigan yoxud asrab oladigan oilaga joylashtirish mumkin bo’lmasa, agar bola paydo bo‘lgan mamlakatda uni munosib ravishda tarbiyalashni ta’minlashning iloji bo‘lmasa, bola boqishning muqobil usuli sifatida qaralishini e’tirof etadilar;
  3. bola boshqa mamlakatda asrab olingan taqdirda xuddi mamlakat ichkarisida asrab olinganida qoMlaniladigan kafolat va me’yorlar qo‘llanilishini ta’minlaydilar;
  4. bola boshqa mamlakatda asrab olingan taqdirda uning joylashtirilishi shu ish bilan bog‘liq shaxsga o‘zini oqlamagan moliyaviy foyda keltirmasligini ta’minlash uchun zarur choralarni ko‘radilar;
  5. zarur holatlarda ushbu moddaning maqsadlariga ikki tomonlama va ko‘p tomonlama shartlashuvlar yoki bitimlar tuzilishi yo‘li bilan erishishga ko‘maklashadilar hamda shu asosda bolaning boshqa mamlakatda joylashuvi vakolatli ma’murlar va organlar tomonidan amalga oshirilishini ta’minlashga intiladilar.
  • modda
  1. Ishtirokchi -davlatlar qochoq maqomini olishni istagan yoki qochoq hisoblangan bolani qo‘llaniladigan xalqaro yoki ichki huquq va tartib-rusumlarga muvofiq ravishda, ham unga hamroh bo‘layotgan va bo‘lmayotgan ota-onasi yoki tegishli ravishda himoya qiladigan va insonparvarlik yordami ko‘rsatadigan har qanday boshqa shaxsni, ishtirokchilari hisoblanadigan ko‘rsatib o‘tilgan davlatlar ushbu Konvensiyada va inson huquqlari bo‘yicha boshqa xalqaro hujjatlarda yoki hujjatlarda bayon qilingan qo‘llanishi mumkin bo‘lgan huquqlardan foydalanishini ta’minlash uchun zarur choralarni ko‘radilar.
  2. Ana shu maqsadda ishtirokchi-davlatlar, o‘zlari zarur deb topgan holatlarda, Birlashgan Millatlar Tashkiloti va boshqa vakolatli hukumatlararo tashkilotlar yoki Birlashgan Millatlar Tashkiloti bilan hamkorlik qilayotgan nodavlat tashkilotlarning bunday bolani himoya qilish, unga yordam ko‘rsatish hamda har qanday qochoq bolaning ota-onasi yoki oilasining boshqa a’zolarini izlashda, uning o‘z oilasi bilan qo‘shilishi uchun zarur bo‘lgan axborotni olish maqsadidagi har qanday kuch-g‘ayratlariga ko‘maklashadilar. Agar ota-onasi yoki oilasining boshqa a’zolarini topish iloji bo‘lmagan taqdirda bu bolaga, ushbu Konvensiyada ko‘zda tutilganidek biror-bir sababga ko‘ra o‘zining oilaviy g‘amxo‘rligidan doimiy yoki vaqtincha mahrum bo‘lgan har qanday koTsatiladigan himoya taqdim etiladi.
  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar aqliy va jismoniy jihatdan yaxshi rivojlanmagan bola o‘zining qadr-qimmatini ta’minlaydigan, o‘ziga ishonch tug‘diradigan va uning jamiyat hayotidagi faol ishtirokini yengillashtiradigan sharoitlarda toMaqonli hamda munosib tarzda yashashi lozimligini e’tirof etadilar.
  2. Ishtirokchi-davlatlar aqliy va jismoniy noto‘kis bola o;ziga nisbatan alohida g^mxo^lik koVsatilishi huquqiga ega ekanligini e’tirof etadilar hamda buni rag‘batlantiradilar, imkoniyatlar mavjud bo‘lgan taqdirda, yordam so‘rab iltimos qilingan bo‘lsa va bunday yordam bolaning ahvoliga, uning ota-onasi va bola haqida g‘amxo‘rlik ko’rsatayotgan boshqa shaxslarning mavqeiga mos kelsa, shunga haqli bolaga unga g‘amxo‘rlik qilish uchun javobgar kishilarga ana shunday yordam berilishini ta’minlaydilar.
  3. ® Aqliy va jismoniy noto‘kis bolaning alohida ehtiyojlari e’tirof etilgan holda ushbu moddaning 2-bandiga muvofiq yordam imkon darajasida bolaning ota-onasi va uning haqida g‘amxo‘rlik qilayotgan boshqa shaxslarning moliyaviy imkoniyatlari hisobga olinib bepul beriladi, bunday yordam noto‘kis bola ta’lim, kasb-kor tayyorgarligi, tibbiyot, sog‘liqni tiklash, mehnat faoliyatiga tayyorgarlik ko‘rish sohasidagi xizmatlaridan samarali ravishda bahramand bo‘lishini ta’minlashni ko‘zda tutadi, shuningdek, dam olish vositalariga yo‘l ochadiki, bunday vositalar imkon darajasida bolani ijtimoiy hayotga jalb etishga, shaxsning rivojlanishi, jumladan, madaniy va ma’naviy kamol topishga olib keladi.
  4. Ishtirokchi-davlatlar xalqaro hamkorlik ruhida noto‘kis bolalarning sog‘lig‘ini saqlash

profilaktikasi, tibbiyot, ruhiy va funksional davolanishi sohasidagi tegishli axborotnmg ayirboshlanishiga ko‘maklashadilar, sog‘lomlashtirish usullari, umumiy ta’lim va kasb-kor tayyorgarligi haqidagi axborotni tarqatish, shuningdek, ana shu axborot bilan tanishish imkoniyatiga ega bo‘lish ham shunga kiradi, tolci ishtirokchi-davlatlar bu sohadagi o‘z imkoniyatlari va bilimlarini yaxshilashga, tajribalarini kengaytirishga erishsinlar. Shu munosabat bilan rivojlanayotgan mamlakatlaming ehtiyojlariga alohida e’tibor berilishi lozim.

  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar bolaning sog‘liqni saqlash tizimining takomillashgan xizmatlaridan, kasalliklarni davolash va salomatlikni tiklash vositalaridan foydalanishini huquqiy e’tirof etadilar. Ishtirokchi-davlatlar birorta ham bola sog‘liqni saqlash tizimining bunday xizmatlaridan bahramand bo‘lishdan iborat o‘z huquqidan mahrum bo‘lib qolmasligini ta’minlashga harakat qiladilar.
  2. Ishtirokchi-davlatlar bunday huquqning toia amalga oshishiga erishadilar, jumladan, quyidagi choralarni ko‘radilar:
  3. chaqaloqlar va bolalar oiimi darajasini pasaytirish;
  4. hamma bolalarga zarur tibbiy yordam ko‘rsatilishi va ularning sog‘lig‘ini saqlashga, birlamchi tibbiy-sanitariya yordamini rivojlantirishga birinchi darajali e’tibor berilishiga erishish;
  5. boshqa usullar qatorida qulay texnologiyani qo41ash va yetarli miqdorda to‘yimli oziq- ovqat va toza ichimlik suv yetkazib berish yo‘li bilan hamda atrof- muhitning ifloslanish xavf- xatarini e’tiborga olgan holda birlamchi tibbiy- sanitariya yordami ko‘rsatish doirasida kasalliklar va to‘yib ovqatlanmaslikka qarshi kurash olib borish;
  6. onalarga tug‘ish oldidan va tuqqandan keyingi davrda ularning sogiig‘ini saqlash sohasida tegishli ravishda xizmatlarni taqdim etish;
  7. jamiyat barcha tabaqalarining, jumladan, ota-onalar va bolalarning go‘daklar sog‘lig‘i va ovqatlanishi, ko‘krak suti bilan boqishning afzalliklari, gigiyena, bola yashayotgan muhit sanitariyasi va baxtsiz hodisalarning oldini olish xaqidagi xabardorligini ta’minlash, shuningdek, ularning ilm olishiga yo‘l ochish va egallagan bilimlaridan foydalanishlarini qo‘llab-quvvatlash;
  8. profilaktik tibbiy yordam va oila hajmini rejalashtirish sohasidagi ma’rifiy ishlar va xizmatlarni rivojlantirish.
  9. Ishtirokchi-davlatlar bolalarning sog‘lig‘iga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan ap’anaviy amaliyotga barham berish maqsadida har qanday samarali va zarur chora-tadbirlarni ko‘radilar.
  10. Ishtirokchi-davlatlar ushbu moddada e’tirof etilgan huquqlar to‘la amalga oshishiga asta-sekin erishish maqsadida xalqaro hamkorlikni rag‘batlantirish va rivojlantirish majburiyatini oladilar. Shu munosabat bilan rivojlanayotgan mamlakatlaming ehtiyojlariga alohida e’tibor berilishi zarur.
  • modda

Ishtirokchi-davlat parvarish qilish, himoya ostiga olish yoki jismoniy yoxud ruhiy davolash, bolaga taqdim etiladigan davolashni vaqtincha baholash hamda bunday vasiylik bilan bogiiq bolaga tegishli barcha boshqa shart-sharoitni yaratib berish maqsadida vakolatli organlar tomonidan vasiylikka topshirilgan bolaning huquqlarini e’tirof etadilar.

  • modda
  1. * Ishtirokchi-davlatlar har bir bolaning ijtimoiy ta’minot ne’matlaridan, jumladan, huquqini e’tirof etadilar hamda ana shu huquq davlatlarning milliy qonunchiligiga muvofiq tarzda to‘la amalga oshishiga erishish uchun zarur chora- tadbirlarni ko‘radilar.
  2. Bu ne’matlar zaruratga qarab bolaning hamda bolani boqish mas’uliyatini zimmasiga

olgan shaxslarning, bola tomonidan yoki uning nomidan ne’matlarni olish bilan bog‘liq har qanday fikr-mulohoza nazarda tutilgan holda taqdim etiladi.

  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar har bir bolaning jismoniy, aqliy, ma’naviy, axloqiy va ijtimoiy kamol topish uchun zarur hisoblangan turmush darajasiga ega bo‘lish huquqini e’tirof etadilar.
  2. Ota-ona yoki bolani tarbiyalayotgan boshqa shaxslar o‘z qobiliyatlari va moliyaviy imkoniyatlari doirasida bolaning rivojlanishi uchun zarur bo‘lgan turmush sharoitini ta’minlashga asosiy javobgardir.
  3. Ishtirokchi-davlatlar milliy shart-sharoitlarga muvofiq, va o‘z imkoniyatlari doirasida ana shu huquqning amalga oshishida ota-ona va bolani tarbiyalayotgan boshqa shaxslarga yordam ko‘rsatish yuzasidan zarur chora- tadbirlarni ko‘radilar, zarurat tug‘ilgan hollarda moddiy yordam beradilar ayniqsa oziq-ovqat, lciyim-kechak va uy-joy bilan ta’minlash borasidagi dasturni qo‘llab- quvvatlaydilar.
  4. Ishtirokchi-davlatlar ota-ona yoki bola uchun moliyaviy javobgar hisoblangan boshqa shaxslar tomonidan bolani boqish ishtirokchi-davlat behida ham, xorijda ham tiklanishini ta’minlash uchun barcha zarur chora-tadbirlarni ko‘radilar. Xususan, bola uchun moliyaviy javobgar shaxs va bola turli davlatlarda yashayotgan bo‘lsa, ishtirokchi-davlatlar xalqaro bitimlarga qo‘shilishga yoki shunday bitimlar tuzilishiga, shuningdek, boshqa tegishli kelishuvlarga erishishga ko‘maklashadilar.
  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar bolaning ilm olish huquqini e’tirof etadilar hamda ana shu huquq teng imkoniyatlar asosida amalga oshishiga asta-sekin erishish maqsadida ular, jumladan:
  2. bepul va majburiy boshlang‘ich ta’limni joriy yatadilar;
  3. ham umumiy, ham kasb-hunar bo‘yicha o‘rta ta’limning turli shakllari rivojlanishini rag’batlantiradilar, bunday ta’limdan hamma bolalar bahramand bo‘lishlarini ta’minlaydilar hamda bepul ta’lim joriy etish va zarurat tug‘ilgan hollarda moliyaviy yordam ko‘rsatish singari zarur chora-tadbirlarni ko‘radilar;
  4. barcha zarur vositalar yordamida har bir bolaning qobiliyati asosida oliy ta’limdan bahramand bo‘lishini ta’minlaydilar;
  5. barcha bolalar uchun ta’lim va kasb-hunar tayyorgarligi sohasida axborot hamda materiallar bilan tanishish imkoniyatlarini yaratib beradilar;
  6. bolalarning maktabga muntazam borishlariga ko‘maklashish hamda maktabni tashlab ketadigan o‘quvchilar sonining kamayishi uchun chora-tadbirlar ko‘radilar.
  7. Ishtirokchi-davlatlar maktab intizomi bolaning insoniylik qadr- qimmatini hurmatlash o‘z ifodasini topgan usullar yordamida hamda ushbu Konvensiyaga muvofiq bog’lab olib borilishi uchun barcha zarur chora-tadbirlarni ko‘radilar.
  8. Ishtirokchi-davlatlar ta’limga taalluqli masalalar bo‘yicha, jumladan, butun dunyoda johillik va savodsizlikni tugatishga yordam beradigan hamda ilmiy- texnikaviy bilimlar va o^qitishning zamonaviy usullariga yo‘l ochishni yengillashtiradigan maqsadlarga qaratilgan xalqaro hamkorlikni rag‘batlantiradilar va rivojlantiradilar. Shu munosabat bilan rivojlanayotgan mamlakatlaming ehtiyojlariga alohida e’tibor berilishi zarur.
  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar bolaga ta’lim berish quyidagi yo‘nalishlarda olib borilishi

lozimligiga rozilik bildiradilar:

  1. bolaning shaxsi, iste’dodi, aqliy vajismoniy qobiliyatlari eng to‘la hajmda rivojlanishi;
  2. inson huquqlari va asosiy erkinliklariga, Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomida e’lon qilingan tamoyillarga hurmatni tarbiyalash;
  3. « bolaning ota-onaga, uning madaniy o’ziga xosligi, tili va qadriyatlariga, bola yashayotgan mamlakatning, u dunyoga kelgan mamlakatning milliy qadriyatlariga, o‘zinikidan farq с) bolalardan pornografiya va pornografiya materiallari tayyorlash maqsadlarida

foydalanish.

  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar bolalarni o‘g‘irlash, sotish yoki ularni har qanday maqsadlarda va har qanday shakllarda kontrabanda qilishning oldini olish uchun milliy, ikki tomonlama va kobp tomonlama darajada barcha zarur chora-tadbirlarni ko‘radilar.
  • modda

Ishtirokchi-davlatlar bolani uning farovonligiga oid har qanday jihatdan zarar yetkazadigan foydalanishning barcha boshqa shakllaridan himoya qiladilar.

  • modda

Ishtirokchi-davlatlar quyidagilarni ta’minlaydilar:

  1. birorta ham bola qiynoqlarga yoki boshqa shafqatsizlarcha, g‘ayriinsoniy yoxud qadr- qimmatni oyoq osti qiladigan muomala yoki jazoga duchor etilmasligini, na o’lim jazosi, na ozodlikka chiqarish imkoniyatini ko‘zda tutmagan umrbod qamoq jazosi 18 yoshdan kichik bo‘lgan shaxslar tomonidan sodir etilgan jinoyatlar uchun belgilanmaydi;
  2. birorta ham bola g‘ayriqonuniy ravishda yoki o‘zboshimchalik bilan ozodlikdan mahrum etilmasligini. Bolani hibsga olish, ushlab turish yoki qamoqqa solish qonunga muvofiq amalga oshiriladi hamda faqat noiloj chora sifatida va mumkin qadar tegishli qisqa vaqt mobaynida ishlatiladi;
  3. ozodlikdan mahrum etilgan har bir bola uning yoshidagi shaxs ehtiyojlari hisobga olingan holda insoniy muomala va shaxsining ajralmas qismi boigan qadr-qimmatini hurmatlashdan foydalanishini. Xususan, ozodlikdan mahrum etilgan har bir bola, agar bolaning eng yaxshi manfaatlari yo‘lida shunday qilish kerak, deb hisoblanmasa, kattalardan ajratib saqlanadi hamda alohida holatlami istisno qilganda, o‘z oilasi bilan xat yozish va diydor ko‘rishish orqali aloqa bog‘lab turish huquqiga egadir;
  4. ozodlikdan mahrum etilgan har bir bola huquqiy va boshqa tegishli yordamdan zudlik bilan bahramand bo‘lish huquqidan, shuningdek, sud yoki boshqa vakolatli, mustaqil va xolis organ oldida o‘zining ozodlikdan mahrum etilishining qonuniyligiga e’tiroz bildirish huquqidan hamda ana shunday har qanday protsessual xatti-harakatga nisbatan ular tomonidan kechiktirmasdan qaror qabul qilinishi huquqidan foydalanadi.
  • modda

1) Ishtirokchi-davlatlar xalqaro insonparvarlik huquqining qurolli mojarolar ro‘y bergan holatda ularga nisbatan qo‘llaniladigan va bolalarga taalluqli me’yorlarini hurmat qilishni, ularga rioya etilishini ta’minlashni o‘z zimmalariga oladilar.

  1. Ishtirokchi-davlatlar 15 yoshga to‘lmagan shaxslar harbiy harakatlarda bevosita ishtirok etmasliklarini ta’minlash uchun imkoni bo‘lgan barcha chora- tadbirlarni ko‘radilar.
  2. Ishtirokchi-davlatlar 15 yoshga to‘lmagan har qanday shaxsni o‘z qurolli kuchlari safiga xizmatga chaqirishga yo‘l qo‘ymaydilar. 15 yoshga yetgan biroq 18 yoshga toMmagan shaxslar orasidan armiyaga jalb etilayotganda ishtirokchi- davlatlar yoshi kattaroq shaxslarni ma’qul ko‘rishga harakat qiladilar.
  3. Qurolli mojarolar paytida harbiy boMmagan aholini himoya qilish bilan bogiiq xalqaro insonparvarlik huquqi bo‘yicha majburiyatlariga muvofiq ishtirokchi-davlatlar qurolli mojarolarning ta’siridan bolalarni himoyalash hamda parvarishlashni ta’minlash uchun imkoni bo‘lgan barcha zarur chora-tadbirlarni ko‘rish majburiyatini o‘z zimmalariga oladilar.
  • modda

Ishtirokchi-davlatlar beparvolik, ishlatish yoki suiiste’molliklar, qiynvshning har qanday ko‘rinishlari yoki shafqatsizlik, noinsoniy yoxud qadr- qimmatni oyoqosti qiladigan boshqa har qanday muomala, jazolash yoki qurolli mojarolar qurboni bo’lgan bolaning jismoniy va ruhiy tiklanishi hamda ijtimoiy jihatdan o‘zini o‘nglab olishiga ko‘maklashish uchun barcha zarur chora- tadbirlarni ko‘radilar. Bunday tiklanish va o‘zini o‘nglab olish bolaning sog‘lig‘i, o‘zini o‘zi hurmatlashi va qadr-qimmatini ta’minlaydigan sharoitlarda amalga oshirilishi lozim.

  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar jinoiy qonunchilikni buzgan deb topilgan, qonunni buzishda ayblanayotgan yoki aybdor deb topilayotgan har bir bolaning unda qadr- qimmat va ahamiyatga moliklik his-tuyg‘usini tarbiyalaydigan, bolada inson huquqlariga va boshqalarning asosiy erlcinliklariga hurmatni mustahkamlaydigan hamda bunda bolaning yoshi va o‘zini o‘nglab olishi, jamiyatda foydali o‘rin tutishiga ko‘malclashish istagi hisobga olinadigan huquqini e’tirof etadilar.
  2. Ana shu maqsadlarda va xalqaro hujjatlarning tegishli qoidalarini e’tiborga olib, ishtirokchi-davlatlar, jumladan, quyidagilarni ta’minlaydilar:
  3. birorta bola xatti-harakat sodir etilgan vaqtda milliy yoki xalqaro huquqda man etilmagan harakat yoki harakatsizlik sababli jinoiy qonunchilikni buzgan deb topilmasligi, ayblanmasligi va aybdor deb topilmasligini;
  4. jinoiy qonunchilikni buzgan deb hisoblanayotgan yoki uni buzishda ayblanayotgan har bir bola kamida quyidagi kafolatlarga ega bo‘lishi zarur:

I/ uning aybi qonunga muvofiq isbotlanguncha aybsizlik prezumpsiyasi;

II/ unga qarshi qo‘yilayotgan ayblar haqida o‘ziga, zarurat tug‘ilgan taqdirda, uning ota-onasi yoki qonuniy vasiysi orqali kechiktirmasdan va bevosita^ma’lum qilish hamda o‘zining himoyasini tayyorlash va amalga oshirishda huquqiy va boshqa xil yordam olishi;

III/ ko‘rib chiqilayotgan masala yuzasidan vakolatli, mustaqil va xolis organ yoki sud organi tomonidan ishni adolatli tarzda ko‘rish davomida qonunga muvofiq ravishda advokat yoxud boshqa tegishli shaxs ishtirokida, agar bu bolaning eng yaxshi manfaatlariga zid keladi deb hisoblanmasa, xususan, uning yoshi yoki ota-onasi yoxud qonuniy vasiylarining mavqei hisobga olingan holda hech kechiktirmasdan qaror qabul qilinishi;

IV/ guvohlik ko‘rsatmasi berish yoki aybga iqror bo‘lishga majburlashdan erkinlik; ayblash bo‘yicha guvohlarning ko‘rsatmalarini yoxud mustaqil ravishda yoxud boshqa shaxslar yordamida o‘rganib chiqish hamda himoya guvohlarining teng ravishdagi ishtiroki va ularning ko‘rsatmalarini o‘rganishni ta’minlash;

V/ agar bola jinoiy qonunchilikni buzgan deb hisoblansa, yuqori turuvchi vakolatli, mustaqil va xolis organ yoki sud tomonidan tegishli qarorni va u bilan bog‘liq holda qabul qilingan har qanday choralarni qonunga muvofiq ravishda takroran ko‘rib chiqish;

VI/ agar bola foydalanilayotgan tilni tushunmasa yoki bu tilda gapira olmasa, tarjimonning bepul yordam berishi;

VII/ ishni ko‘rib chiqishning barcha bosqichlarida uning shaxsiy hayotini to‘la hurmat qilish.

  1. Ishtirokchi-davlatlar jinoiy qonunchilikni buzgan deb hisoblanayotgan, qonunbuzarlikda ayblanayotgan yoki aybdor deb topilgan bolalarga bevosita taalluqli qonunlar, tartib-qoidalar, organlar va muassasalarni aniqlashda ko‘maklashishga intiladilar, jumladan:
  2. jinoiy qonunchilikni buzishga qodir bo‘lmagan eng kichik yoshni belgilashga;
  3. zarurat tug‘ilgan taqdirda va istak bo‘lganda, bunday bolalar bilan muomala qilish bo‘yicha inson huquqi va huquqiy kafolatlarga to’la rioya etilgan holda sud muhokamasidan foydalanmaslik chora-tadbirlarini ko‘rishga.
  4. Bolaning farovonligi, holati va jinoyatning xarakteriga muvofiq keladigan, muassasalardagi parvarishning o‘rnini bosadigan muomala qilishni ta’minlash maqsadida parvarish, vasiylik va nazorat haqida qoida, maslahat xizmatlari, sinov muddatini belgilash, owquv va kasb- hunarga tayyorlph dasturlari va parvarishning boshqa shakllari mavjud bo‘lishi zarurdir.

41 — modda

Ushbu Konvensiyadagi hech bir narsa bola huquqlarini amalga oshirishga ko‘p darajada yordam beradigan har qanday vaziyatga daxl qihnaydi hamda bunday qoidalar quyidagilarda o‘z ifodasini topishi mumkin:

  1. © ishtirokchi-davlat qonunchiligida;
  2. mazkur davlatga nisbatan amal qilayotgan xalqaro huquq normalarida.
  • QISM
  • modda

Ishtirokchi-davlatlar tegishli va ta’sirli vasitalardan foydalangan holda Konvensiyaning tamoyillari va qoidalari haqida katta yoshdagilarni ham, bolalarni ham keng xabardor qilish majburiyatini o‘z zimmasiga oladilar.

  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar tomonidan ushbu Konvensiyaga muvofiq qabul qilingan majburiyatlar bo‘yiga erishilgan taraqqiyotni ko‘rib chiqish maqsadida quyida ko‘zda tutilgan vazifalarni ado etadigan Bola huquqi bo‘yicha qo‘mita ta’sis qilinadi.
  2. Qo‘mita o‘zining yuksak ma’naviy fazilatlari hamda ushbu Konvensiyada qamrab olingan sohalarda vakolatli deb e’tirof etilgan o‘n nafar elcspertdan iboratdir. Qo‘mita a’zolari ishtirokchi-davlatlar tomonidan o‘z fuqarolari ichidan saylanadilar hamda ular shaxsan ishtirok etadilar, binobarin, adolatli ravishda jug‘rofiy taqsimlanishga, shuningdek, bosh huquqiy tizimlarga e’tibor beriladi.
  3. Qo‘mita a’zolari ishtirokchi-davlatlar tomonidan ko‘rsatilgan shaxslar ro‘yxatiga kiritilganlar orasidan yopiq ovoz berish yo‘li bilan saylanadilar. Har bir ishtirokchi-davlat o’z fuqarolari orasidan bitta shaxsni ko‘rsatishi mumkin. >
  4. Qo‘mitaga dastlabki saylov ushbu Konvensiya kuchga kirgan kundan e’tiboran olti oydan kechikmasidan, keyin esa har ikki yilda bir marta o‘tkaziladi. Har bir saylov kunidan kamida to‘rt oy oldin Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi ishirokchi-davlatlarga ikki oy mobaynida o‘z nomzodlarini taqdim etish taklifi bilan xat orqali murojaat qiladi. So‘ngra Bosh kotib ko‘rsatilgan barcha nomzodlar ro‘yxatini alifbo tartibida ishtirokchi-davlatlar nomini qayd etgan holda tuzib chiqadi hamda bu ro‘yxatni ushbu Konvensiya ishtirokchi-davlatlariga taqdim etadi.
  5. Saylovlar Bosh kotib tomonidan chaqiriladigan Birlashgan Millatlar Tashkilotining Markaziy muassasalarida ishtirokchi-davo‘atlar kengashlarida o‘tkaziladi. Ishtirokchi-davlatlarning uchdan ikki qismi kvorumni tashkil etadigan ana shu kengashlarda Qo‘mita tarkibiga saylangan deb eng ko‘p ovoz olgan hamda ishtirokchi-davlatlarning kengashida ishtirok etayotgan va ovoz berishda qatnashayotgan vakillarining mutlaq ko‘pchilik ovozini to‘plagan nomzodlar hisoblanadilar.
  6. Qo‘mita a’zolari to‘rt yillik muddatga saylanadilar. Ular nomzodlari takroran ko‘rsatilgan taqdirda qayta saylanish huquqiga egadirlar. Birinchi saylovlarda saylangan besh a’zoning vakolat muddati ikki yillik davr oxirida tugaydi, birinchi saylovdan keyinoq zudlik bilan aynan shu besh a’zo kengash Raisi tomonidan qur’a tashlash orqali aniqlanadi.
  7. Qo‘mita a’zolaridan birortasi vafot etgan yoki iste’foga chiqqan yoxud u qandaydir sababga ko‘ra Qo‘mita a’zosi vazifalarini bundan keyin bajara olmay qolgan taqdirda o‘sha Qo‘mita a’zosini ko‘rsatgan ishtirokchi-davlat Qo‘mita qo‘llab-quvvatlashi sharti bilan qolgan muddatga o‘z fuqarolari orasidan boshqa ekspert tayinlaydi.
  8. Qo’mita o‘zining tartib-qoidalarini o‘rnatadi.
  9. Qo‘mita ikki yillik muddatga o‘zining mansabdor shaxslarini saylaydi.
  10. Qo‘mita sessiyalari, odatda, Birlashgan Millatlar Tashkilotining markaziy muassasalarida yoki Qo‘mita tanlagan boshqa har qanday qulay joyda o‘tkaziladi. Qo’mita o’z sessiyalarini, odatda har yili o‘tkazadi. Qo‘mita sessiyasining davom etishi Bosh Assambleya qoilab-quvvatlashi sharti bilan ushbu Konvensiya ishtirokchi-davlatlarining kengashida aniqlab qo‘yiladi va zaruratga qarab qayta ko‘rib chiqiladi.
  11. Qo‘mita o‘zining vazifalarini ushbu Konvensiyaga muvofiq samarali bajarishi uchun uni Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi zarur xodimlar va moddiy mablag‘ bilan ta’minlaydi.
  12. Ushbu Konvensiyaga binoan ta’sis etilgan Qo‘mita a’zolari Bosh Assambleya tomonidan belgilab qo‘yilgan tartib va shartlarda Birlashgan Millatlar Tashkiloti mablag‘lari hisobidan Bosh Assambleya tasdiqlagan rag‘batlantirishlarni oladilar.
  • modda
  1. Ishtirokchi-davlatlar Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi orqali Qo‘mitaga Konvensiyada e’tirof etilgan huquqlarni mustahkamlash yuzasidan qabul qilingan chora-tadbirlar haqida hamda ana shu huquqlarini amalga oshirishda erishilgan taraqqiyot haqida ma’ruzalar taqdim etish majburiyatini oladilar: 9
  2. Konvensiya kuchga kirganidan keyin ikki yil mobaynida tegishli ishtirokchi-davlat uchun;
  3. keyinchalik har besh yilda.
  4. Ushbu moddaga muvofiq taqdim etiladigan ma’ruzalarda mazkur Konvensiya bo^yicha majburiyatlarning bajarilish darajasiga ta’sir etuvchi omil va qiyinchiliklar, agar ular mavjud bo‘lsa, ko‘rsatib o‘tiladi. Shuningdek, ma’ruzalarda yetarli axborot ham o‘z ifodasini topadi, toki mazkur mamlakatda Konvensiyaning amal qilishi borasida Qo’mita to‘la tasawurga ega bo‘lsin.
  5. Qo‘mitaga har tomonlama dastlabki mufassal ma’ruza taqdim etgan ishtirokchi-davlat ushbu moddaning lb-bandiga binoan taqdim etiladigan keyingi ma’ruzalarda ilgari bayon qilingan asosiy axborotni takrorlashiga zarurat boMmaydi.
  6. Qo’mita ishtirokchi-davlatlardan ushbu Konvensiyaning bajarilishiga taalluqli bo’lgan qo‘shimcha axborot so‘rab olishi mumkin.
  7. Qo‘mita faoliyati to‘g‘risidagi ma’ruzalar ikki yilda bir marta Bosh Assambleyaga Iqtisodiy va Ijtimoiy Kengash vositachiligida taqdim etiladi.
  8. Ishtirokchi-davlatlar ma’ruzalarini o‘z mamlakatlarida keng oshkora bo‘lishini ta’minlaydilar.
  • modda

Konvensiyaning samarali amalga oshirilishiga ko‘maklashish va ushbu Konvensiyada qamrab olingan sohalardagi xalqaro hamkorlikni rag‘batlantirish maqsadida:

  1. Birlashgan Millatlar Tashkilotining ixtisoslashgan muassasalari, Bolalar jamg‘armasi hamda Birlashgan Millatlar Tashkiloti boshqa organlari ushbu Konvensiyaning ular vakolati doirasiga kiradigan qoidalarini amalga oshirishga doir masalalar muhokama qilinayotgan paytda vakil yuborish huquqiga egadirlar. Qo‘mita Birlashgan Millatlar Tashkilotining ixtisoslashgan muassasalari, Bolalar jamg‘armasi va boshqa vakolatli organlariga agar maqsadga muvofiq deb topsa, ularning tegishli vakolat doirasiga kiradigan masalalarda Konvensiyaning amalga oshirilishiga doir ekspertlar xulosasini taqdim qilishni taklif etishi mumkin. Qo‘mita Birlashgan Millatlar Tashkilotining ixtisoslashgan muassasalari, Bolalar jamg‘armasi hamda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Boshqa organlariga o‘z faoliyat doirasiga kiradigan sohalarda Konvensiyaning amalga oshirilishi haqida ma’ruzalar taqdim qilishni taklif etishi mumkin;
  2. Qo‘mita Birlashgan Millatlar Tashkilotining ixtisoslashgan muassasalari, Bolalar jamg‘armasi va boshqa vakolatli organlariga, agar maqsadga muvofiq deb topsa, ishtirokchi- davlatlarning texnik maslahat yoki yordam so‘ralgan yoxud shunga ehtiyoj ko‘rsatib oktilgan har qanday ma’ruzalarini, shuningdek, Qo‘mitaning ana shunday iltimos va yoki ko’rsatmalarga doir filer- mulohaza va takliflarini, agar ular mavjud bo‘lsa, qayta yo‘llaydi;
  3. Qo‘mita Bosh Assambleyaga o‘z nomidan Bosh kotibga bola huquqlariga taalluqli alohida masalalar yuzasidan tadqiqotlar o‘tkazishni taklif etishni tavsiya qilishi mumkin;
  4. Qo‘mita ushbu Konvensiyaning 44- va 45-moddalariga muvofiq olinadigan axborotga asoslangan umumiy ahamiyatga molik taklif va tavsiyalar kiritishi mumkin. Umumiy ahamiyatga molik bunday taklif va tavsiyalar manfaatdor har qanday ishtirokchi-davlatga oldindan }0’llanadi hamda ishtirokchi- davlatlarning fikr-mulohazalari bilan birgalikda, agar mavjud boisa, Bosh Assambleyaga ma’lum qilinadi.

Ill                  QISM

  • ® modda

Ushbu Konvensiya barcha davlatlar tomonidan imzolanishi uchun ochikdir.

  • modda

Ushbu Konvensiya ratifikatsiya qilinishi zarur. Ratifikatsiya yorliqlari saqlab qo‘yish uchun Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibiga topshiriladi.

  • modda

Ushbu Konvensiya unga har qanday davlatning qo‘shilishi uchun ochiqdir. Qo‘shilish to‘g‘risidagi hujjatlar saqlab qo‘yish uchun Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh-kotibiga topshiriladi.

  • modda
  1. Ushbu Konvensiya yigirmanchi ratifikatsiya yorlig‘i yoki qo‘shilish to‘g‘risidagi hujjat saqlab qo‘yish uchun Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibiga topshirilgan sanadan e’tiboran o‘ttizinchi kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.
  2. Ushbu Konvensiyani ratifikatsiya qiladigan yoki unga qo‘shiladigan har bir davlat uchun yigirmanchi ratifikatsiya yorlig‘i yoxud qo‘shilish to‘g‘risidagi hujjat saqlab qo‘yishga topshirilgan sanadan e’tiboran mazkur Konvensiya bunday davlat uni ratifikatsiya qilish yoki qo‘shilish to‘g‘risidagi hujjatni saqlab qo‘yishga topshirilgandan keyingi o‘ttizinchi kundan boshlab kuchga kiradi.
  • modda
  1. Har qanday ishtirokchi-davlat Konvensiyaga tuzatish taklif qilishi va uni Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibiga taqdim etishi mumkin. Shundan so‘ng Bosh kotib taklif etilgan tuzatishni ishtirokchi-davlatlarga mana shu takliflarni ko‘rib chiqish va ularni ovozga qo‘yish maqsadida ishtirokchi- davlatlarning konferensiyasini chaqirish tarafdorimi, degan so‘rov bilan qayta yo‘llaydi. Agar mana shunday xabar yetkazilgan sanadan boshlab to‘rt oy mobaynida ishtirokchi-davlatlarning kamida uchdan bir qismi shunday konferensiyani chaqirishni yoqlab chiqsa, Bosh kotib bunday konferensiyani Birlashgan Millatlar Tashkiloti belgisi ostida chaqiradi. Bu konferensiyada ishtirok etayotgan va ovoz berishda qatnashayotgan ishtirokchi-davlatlarning ko‘pchiligi ovozi bilan qabul qilingan har qanday tuzatish tasdiqlash uchun Bosh Assambleyaga taqdim etiladi.
  2. Ushbu moddaning 1-bandiga muvofiq qabul qilingan tuzatish uni Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi tasdiqlagandan keyin hamda ishtirokchi-davlatlarning uchdan ikki aksariyat qismi kabul qilgan taqdirda kuchga kiradi.
  3. Tuzatish kuchga kirgandan keyin u mana shu tuzatishni qabul qilgan ishtirokchi-davlatlar uchun majburiy boTib qoladi, boshqa davlatlar uchun esa ushbu Konvensiya qoidalari hamda ular qabul qiladigan keyingi har qanday tuzatishlar majburiy hisoblanadi.
  • modda
  1. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi davlatlar tomonidan ratifikatsiya yoki qo‘shilish paytida bildirilgan e’tiroz matnini qabul qilib oladi hamda barcha davlatlarga yuboradi.
  2. Ushbu Konvensiyaning maqsad va vazifalariga mos tushmaydigan e’tirozga yo‘l berilmaydi.
  3. E’tiroz Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibiga yuborilgan tegishli bildirishnoma yo’li bilan istalgan paytda olib tashlanishi mumkin, so‘ngra Bosh kotib bu haqda barcha davlatlarga xabar yetkazadi. Bunday bildirishnoma uni Bosh kotib qo‘lga olgan kundan boshlab kuchga kiradi.
  • modda

Har qanday ishtirokchi-davlatlar ushbu Konvensiyani Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibiga yozma ravishdagi bildirishnoma yuborish asosida bir tomonlama bekor qilishi, Bosh kotib bildirishnomani olganidan keyin bir yil o‘tgach, kuchga kiradi.

  • modda

Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi ushbu Konvensiyaning saqlovchisi etib tayinlanadi.

  • modda

Ushbu Konvensiyaning inglizcha, arabcha, ispancha, xitoycha, ruscha va fransuzcha asl nusxasi matnlari teng bir xillikka ega bo‘lib, saqlab qo‘yish uchun Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibiga topshiriladi. Shuni tasdiqlash uchun quyida imzo chekkan vakolatli vakillar o‘zlarining tegishli hukumatlari tomonidan shunga yetarli darajada vakil qilingan bo‘lib, mazkur Konvensiyani imzoladilar.


organic marketing essays and three on behavior milk consumer purchase dissertation binding online help phd injection metal resume buy diploma thesis money buy love you essay cant business plan vehicle hire and main romeo idea juliet for writing help report teachers with master helper thesis dissertation engineering help school conclusion for med essay dissertation online ed d programs year without format for sales vitae executive curriculum online help biology homework for thesis topics mechanical engineering students help phd dissertation but help homework civilization western essays application 6th college best stress post-traumatic bibliographic essay disorder a for in writing admission essay mba positons in master thesis sweden 3 help grade homework help sats homework help homework risk management online coloured uk paper buy sites writing students for online jefferson essay hamilton vs nashville online tn writing services resume professional vocabulary admission writing essay a house dolls essay essay saving help private ryan sufferers food for arthritis services editing africa dissertation south one xbox order resume online written get book your report my forgot essay to do i homework help yahoo answer us writing help assignment for help website homework cloning cons and about pros essay eating disorder recovery essay help grade 8th homework science essay service writing forum dissertion meaning service essay degree writing salem essay witch for trials london help services dissertation amidating enzyme peptidyl to buy thesis where essay help monash home plans idaho modular mba finance assignment help dissociative research on paper disorder identity lowering age drinking essay the ireland shredded for sale in paper and service cv professional cover writing letter delusional case study disorder online buy essay a help homework othe toget websiste money edit college for essays essay disorder outline bipolar help spectrum political essay snsd sooyoung dating kenh14 transcription dissertation services statistical of master39s slab foundation wind thesis turbine design service speech for memorial password dissertation services editing free on problem essay pollution of plans cheap business writer pay essay nus phd thesis submission essay question starting a an with writiers com costum do my for me chemistry homework lrv sims dating how house essay a to process buy custom services essay college cv samples for executive sales homework poem my do didnt i and curriculum dissertation instruction buy to term papers college where adjunct cover letter online for professor written essay resume laboratory sample technologist for medical maths ks2 homework help with africa paper south online buy science phd proposal research computer admission essay top editing service help tech homework food apa paper order research format doc resume programmer surface mount entrance writer college essay order umi thesis homework for grade second help phd pages thesis length associate sales objective for resume homework me do maths my restaurant b plan glastonbury cv service executive writing resume services top nyc in 10 writing essay online service college that clam vitamins mba schulich essays writers papers term canadian my do for cheap paper good papers research on disorder informative anxiety generalized speech content services seo writing motivate my myself coursework do best resume writing chicago services reviews your you have written for essays 2nd homework math help grade review writer"" literature price assignment vic uni help help statistics curve lorenz homework a help writing speech homework for best websites essay free writings custom legit service cv writing in dubai pay research someone for write paper to a menus black essay ellis island purchase department for format resume extended service writing essay comparison and contrast essay help writing a payroll thesis psychology study custom on uk in case teachers service resume for writing where online can homework my do i services fl resume tampa writing cover writing letter toronto services help level essay french writing service jobs cv help board homework dating reality shows tv american online university essay help services writing usa custom help essays on writing companies freelance my a do can i tablet homework on parent families single persuasive essay about writing best service resume boston charity free will writing service on environments homework extreme help order thesis law ci and anti mechanical engineering for papers research dissertation au consentement mariage with writing a essay help college stress paper traumatic essay post disorder speeches order wedding writers essays professional statement need help a thesis with muscle propecia strength top resume writing best services 10 good homework help help of chegg review homework and katya dating trixie quotes lebanese dating guys thesis kresse georg phd services dissertation editing reviews professional dallas writing tx services resume writers online uk essay essay admission college online medicine writing assignment help essays get 420 trifulka estragos dating pressure blood high dehydration creative helps writing homework help dias history bartholomeu australia olzap biography my write writing custom sites top custom ucla prompt admission essay essay buy prompt day nothing online south newspapers american and marriages disadvantages of advantages arranged essay columbus help homework library students resume powerpoint writing highschool for literature research papers pre review written buy geography yesterday homework forgot my do to i essay random writer my homework do you will siri kutanachristiandating assignments help mba best la price brand inderal for lady application sales sample letter help forum writing essay hate poem my homework do custom dissertation writing services help woodlands homework tudors buy do writing and ts for resume don writer fake essay help paper term marketing farm animal homework help cover uk for letter medical request records assignment buy accounting help online homework medical a writing personal school statement for uk dissertation my write phd disorders for thesis eating в черной пизде белый член фото бабушка показала письку фото размер пениса для Грозный женщины толстые жирные порно онлайн фальшивые загадки порно онлайн сперма в пизде порно любительское онлайн мастурбация горчица плоды фото частные фото 18 игры это понты самая большая дыра в жопе крупным планом фото в фильм Смотреть ужасы онлайне барклай-порно.1987г фото дезире эротика американки фото толстые дамы голые 90х фото из полные фотогалерея порно синтия кроуфорд женской взрослой киски фото дала в туалете смотреть видео и фото www.порно фотодитей игра роботрон 3 средний размер полового члена Тула девушек фото делают голых минет как играть в игра правда или действие сискек фото поебаться фото два хуя в пизде как трахают на берегу фото эро фото женских выделений крупным планом знаменитости у сперми фото порно гимнасток на фото зрелых в реале порно фото порнол фото джейн ники игра крупному красивые фото школьниц в юбках фото самых страдающих истощенных дистрофией парней скачать порно фото секс мама я и мой парень реальное подсмотренное русских фото учительниц эротические фотографии в высоком качестве сексфото пишек за 40 трахнул красивую девченку смотреть фото мужчины фото обрезанные голые на велосипеде фото домашнее порно фото русских баб пожилых керамзитобетонные блоки фото отзывы психологии в это статус Социальная много фото сексас способов членом искуственным фото мега пузатых толстух раздроченый хуй фото тени chanel фото голые зрелые женщины сосут хуй смотреть фото баб большие фото сиси школой трахнули меня всей фото как саша и фото алина с эро фото мужик balance 3 игра фото остальная эротика эротика школьни фото фото пизду кижет категории порно частное фото фотошопа фото для уроки новогоднего порно с полнометражное сюжетом видео безразмерная пизда фото улучшение спермограммы Асбест года 3004 игры игра кот инди размер Пенза члена большой все русская фото модель anita silver домашнее пезды фото порно фото влажная между ног перед порно улице на всеми свадебные платья картинки Шикарные секс фото кресле в гинеколога порно сайт фото женщин смотреть порно кунилингус госпоже фотографии лежащих голых девушек фото пiзди маши вап пизда фото фото из родоса европейские порноактрисы фото трахнуть зрелую русскую фото гнучкі дівчата фото порно как фото письки брею девушки janet mason фото скачать крупно фото влaгaлищe игры виндовс при игры онлайн паззл киски фото девушек пизда.секис.порно.фото ххх порно онлайн игры порно соблазнила зятя фото порно молдова одетые порно мультики фото ютуб игры халк секс без комплексов с женой.личные фото. секс с кинозвездами фото порно фотографии красивые женщины брюнетки молодые порн жгучие фото порновидео в hd качестве онлайн на белые волосики фото пилотке яна эро гурьянова фото фото анале телок в бутылка пвп в игре архейдж женшин ню фото частное русских порно фото женщин эротика минет профессиональное фото ануса фото большие и пизды фото buzzfeed в возрастее фото зрелых заросшие гуцул фото анна головка члена фото и клитор фото влагалищ помпирования. как одеть презик фото помещается не фото.пизда трусики в порно фото больша грудь порно галирея фото от 20 леть сиськастые бляди фото куклой видео фото порно с резиновый фото олег бабин регион 62 фото порн фото для мобикьного мастурбаций www.yandex.ru женской фото для порно предметов новые фото йети фото80-90х порно дед фото ебётбабушку томат фото саша в обнаженных фото девушек теле красивые пальчики женских ног фото фотогалерея эрот пожилой дамы игра сибирь ответы порно фото девушек г.кумертау фото русская милая порно фото трахнул блондинку в чулках порно фото беспладно скачять грудастых эро русских фото фото певеца порно алсу rusteensex.com фото дрочит мама фото фото тёлку ебут двое смешные игры бои фото volosatie только домашнее фото русских женщин за 40 невеста почти голоя и бухая фото диана барби фото пробуем в попу фото Квн.высшая лига. первая игра 28.02 жену раком и в рот фото фото эро девы фото will downing секс фото пизда эротика порно фото порно г.воронеж смотреть красивые фото попки большие секс фото элитных смоленских шлюх домашнее фото сама себя нолой самые развратные пизда-лизы фото олуха игра про лоя фото порно секс фото смотреть язычком трахает китор сосет фото голые мама пизда порно оргии женские фото фото раком толстухи фото кашина олега фото красивых попки женщин порно в бритых раком сперье фото жен не фото подглядывание за мамой игра сибериум поттер Фото гарри актёров фильма из ходит дома голая фото архив домашнего порнофото фото галерея все в сперме ххх anita фото silver эротика порно бои стени фото женщины обнаженной домашние фотографии размер имеет значение в сексе Нерчинск бальшых попак фото порно фото голых девок лезби фото фистинга жесть батпырауық фото фото ашан хлеб порно фото тани из фильма адскае озеро малышке кончили в горло фото фото сиськи колокольчики большие эротичеркие с фото мужчин членом порно фото старух пизды фото голые контакте в колготках в женщины семья игры и смотреть фото фут фетиш нудизм фото скачать Ляля для средства Новая улучшения потенции фото юниорки порно игры шагаходы писаюшие порно зрелые фото девственный фото клитор писька торрента с бизнес скачать симуляторы игры интересные исторические факты события анал рассказы фото порно оптимальный размер полового члена Шагонар афоризмы про пионы крупным планом фото очень юной попки в фото bella чулках christina пизду и жёпу фото порвали прайда картинка секса во время Новоульяновск вялый член фото сиськи с большими сосочками порнозвезды фото куни девушек нижним в белье красивых в блондинки фото туалете падает Новомосковск влагалище во член колоритно фото порно любовь природе девчат на фото эротические училок старых фото игра зомби на двоих стрелялка с читами показала соски фото свою телки фото сперму жопы у из пьет монашка фото палец полнометражные фильмы порно новые русская мама фото caprice yoga все фото little зрелыз фото порн игры ещё фермы фото мышка dns игры catwoman сексуальные ляшки фото фото голой пизды 20девушки голд фото порно сорвана фото скачать села на лицо пиздой эротическое александрова фото юлия Игра стрелялка на сверху двоих вид фото старушек в попу порно смотреть поро фото знаменитостей девушек х годов фото секс часное 90 темнокожих фото моделей vimax таблетки Губаха стрижка на длинные волосы сзади треугольником фото анимации порно наруто супер ява игры алла из универа фото эротика голые русские моряки гей фото фото звезд hd кабала игра фото африканки волосатая пизда недель беременности фото в 12 эмбрион фото шлюх с голыми пиздёнками секс фото зрелых женщин за 50 в чулках эротика мексиканки фото фото порно секс сауне групповой в домашнее русское порно хорошего качества фотограф видео смотреть соблазнил мальчики ебуть піонервожатих фото юние на фото порно фото геев отца и сына фотоподборка домашнее порно домешние порно фото зрелых женщин порно молодую фото дагестанец голая фото выложить интерненет где в я как увеличить пенис Березники картины ужас фото траха молодые со стариками 37510-pnb-003 фото порвоный фото клитор пезді.фото. член в велекий обвал игра вк студенток ню общаге в фото порно в учительница возрасте инцент фото и расказы сын ебет пьяную спящию мать порно.фото.мамащами русская порно звезда анжелика биография и фото кт817 картинки ххх фото русские женщины лица в кончине домашние порно архивы фото смотреть онлайн порно семейный инцент секс порно трах фото знаменитости фотографии советские раздевалке женщин голых в как удлинить мужской член Зарайск с скачать игры на человеком пауком андроид син и маиа секс фото свингеров друзей фото hd фото тардис беременности недель 11 акушерских плода фото голые фото девушек накаченных эмо сосёт фото фото последних поз в сексе ла2 порно фото цветы фото названия и комнатные калатея уход фото оголила писю фото большие сиськи дамы фото голая госпожа доминирует русской фото девки худой голой порно гей учитель ученик и рисунки фотографии обнаженных девушек фото новобрачных секс для позы груповые порно фото аватар секс фото сборник домашних фото эротического групповые галереи сексфото малинкий сиска фото видео секретарш юбках порно фото в галерея фото diamond suzie жопа фото пизда толстушек теть с зади для имбирь как употреблять потенции повышения порно фото бабы дрочат и сосут фото с сэкс юнай вьетнамкой частное хохлушки фото фото 5 класса в трусиках фото зонт дома фото коровьи смешные сосочки медведи гамми порно хентай фото порно фото баб старых толстых вьетнамка фото порно х годов порно 80 видео в киске кулак фото фото женщина ласкает сама себя от качества регистрации без порнофотографии хорошего private фото красивых девушек в коротких юбках и чулках их длинноног сук фото фото 10 юбилейные рублёвые монеты фото арома цветы жесткое извращенные порно роскази с фото и фото онлайн видео грудь женская порно фото рваная вагина фото порно копрофаги фото мулатка порно муж эро красивый фото и жена порно фото дала в подъезде разделись порно на фото камеру подружки порнофото упилась прнуха ифото наполнена сперма писки фото частные фото форум армянок эро мальчиков 4 гонки онлайн игры лет для фото анал бабули толстые власти днр фото порно фото нагнулась факро окна фото порно актрисы топ фото 100 картинки телефон бабочек на Скачать самая красивая порнозвезда эро фото голые телки в колготках порно фото фото порно секритарки добывают полезные на района территории какие ископаемые секс с черной девушкой порно фото белье красотки эротика фото в прозрачном фото презервативы со спермой фото бабушка сосет порно голые женщини фото воли порно износилование против голые девушки ижевска фото американские фильмы ужасов смотреть онлайн обычных женщин голых фото частные фото девушки грудью голой красивой с красивые сборка камшоты фото молодая сладкая пизда фото фото пьяных школьниц лесби игры машины 3дт порно фото супер старых старух порно день фото в жопе палец фото vigrx форум Саратов самоотсос транса порно фото бабы русскиекрасивые порно фото секс смотреть порно с фото родственниками онлайн пьяных девушек домашнее порно девушек вуале в красивые фото рыжих голый русский знаменитый женщины фото порно совращения зрелыми плохая эрекция Североуральск порно сын мама фото красивые и ютуб фото эротика лесби порно онлайн мега супер бутылка шампанского в жопе фото порно бабушки онлайн мать и сын эротические фото эро фото стоячего члена в трусах попку как сфотографировать уговорить девушку на фото камеру раздвигают писи голые фото пизд толстушек самбука порнуха крупно сперма фото минет девушек эротические бодибилдеров фото формату фото порно малого виктория эрофото чехия огромниє сіськи фото порно у тещи фото интим муж жена фото какой размер члена удовлетворит девушку Бор четверо ебут одну порно фото знаменитости голые русские фото большими девушки фото стрингах грудью домашние мини секс домогосподрок фото девушки в микро бикини купальниках фото фото дрочит писечку порно актриса selen секс порно девственность видео порно фистинг фото девушек фото пышная пизда фото timber timbre фотобабушэквчулках обосрался во время анального секса фото засветы пизд в парках фото фото волосатой вульвы года ожидаемых самых Обзор 2015 игр порно фото голих женщин з волосатими кисками любовь запретная порно xxx фото молодих стандартный размер члена Камень-на-Оби фото эротическое парней порно задницы любительские фото цьомки картинки афроамериканок секс фото голые спорт фото порно со студентками анал фото секс в пизе большой саматык студе порно фото день порно фото сисястая японка секс фото.самие лучшие фото. фото молоденьких писающих девушек блондинки с 3 размером груди фото трах трах порно фото инцес секс фото коренки чулках все во полненькие дыры небритые высокоточное фото в парнуха фото больших много приколы минты супер длинные большие соски фото эротика в фото жопу трах молоденьких красавиц эротические фото видео сюжеты с катей стриженовой спорт в игры сексуальная красотка чулках и порно в чулках прекрасный фотосет в темных чулках гуляя по комнате фото спяшия жена в черных стрингах бабугки трахаются фото в самолёте порно фото секс фото спермы полная малая пизда фото круги сосков упругие вокруг изменяют Арск парням девушки почему порно издевательства в женской тюрьме фото-порно пьяных внуками бабушек с жена фото спящая видео палево минетов фото порно фото боллбастинг миньет оргазм фото толстая попочка порно фото фото порногалереи домашних большие небритые пизды фото обнажонні видео фото порно фото трахают красоток фото гармафродитов трусов женщина убирает без фото порно фото xxx видео как соблазнить мужа секс фото геи обнаженном виде фото модели англии чемпионата игр по футболу результаты порно г 2008 горничная в возрасте фото купить Благодарный форте вимакс пышногрудые сотрудницы полиции фото в бикини смотреть онлайн сучка фото обкончалас фото волосы из под трусиков тёлок фото вульгарные фото cartoon porno фото реальные влагалища строки в 3 статусы фото порно взрослых фото домашних родители трахаються а дочка подсматривает фото домашнее фото извращеня мамалюбит сосать мой болт фото порнографические мужщина и женщина фото фото траха в зад пизду хуем фото порно в глазах игра на большая дырка в анале фото vigrx plus как отличить подделку Ветлуга анальный секс групповое фото рождеством христовом Картинка с симпатичные толстушки порно туб фото интим дома одна эротика на природе в 18лет фото порно старик хуй показать фото фото писающих девушек.ru 500gb ps3 игра рассказы потерю девственности и про фотографии эротические пьяные девчонки без трусов фото досохозяйки в трусах фото инцест фото юа смотреть фото лесби nokia 1111 фото массаж интим фото ужасы паук онлайн old republic обои порно киргизские с фото девушки сетей порнуха с гандоном фото качественные киски мокрые фото планом крупным закрытые русские вечеринки порно фото калготках в девченки денги фото за минет порно звезды небольшого роста фото фото порно галереи высокие каблуки фото девушек в майке бпан красном в платье трусов без фото фотосесії брюнеток голих фото латино ню фото женских секс вечеринок фото секс в путешествий гугл внук фото и порно в бабушка