GIYOHVANDLIK VOSITALARI

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNI GIYOHVANDLIK VOSITALARI VA PSIXOTROP MODDALAR TO‘G‘RISIDA

(O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1999y., 9-son, 210-modda; 2001 y., 1-2-son, 23- modda; 2003y., 1-son, 8-modda; O’zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari to ‘plami, 2006y., 41-son, 405-

modda)

  1. UMUMIY QOIDALAR
  • Ushbu Qonunning maqsadi

Ushbu Qonun giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada bo‘lishiga oid ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladi hamda ulaming qonunga xilof ravishda muomalada bo‘lishiga monelik qilish, fuqarolar sog‘lig‘ini saqlash hamda davlat xavfsizligini ta’minlashni maqsad qilib qo‘yadi.

  • O‘zbekiston Respublikasining giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar to‘g‘risidagi qonun hujjatlari

0‘zbekiston Respublikasining giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar to‘g‘risidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun hamda boshqa qonun hujjatlaridan iborat.

0‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida 0‘zbekiston Respublikasining giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar to‘g‘risidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar belgilangan bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qoMlaniladi.

  • Asosiv tushunchalar

Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:

giyohvandlik (narkotik) vositalari — giyohvandlik vositalari ro‘yxatiga kiritilgan va O^zbekiston Respublikasida nazoratga olinadigan, kelib chiqishi sintetik yoki tabiiy moddalar, tarkibida giyohvandlik moddasi bo‘lgan preparatlar va o‘simliklar;

psixotrop moddalar — psixotrop moddalar ro‘yxatiga kiritilgan va 0‘zbekiston Respublikasida nazoratga olinadigan, kelib chiqishi sintetik yoki tabiiy moddalar;

prekursorlar — prekursorlar ro‘yxatiga kiritilgan va O‘zbekiston Respublikasida nazoratga olinadigan giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar tayyorlash uchun foydalaniladigan moddalar;

giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning analoglari — kimyoviy tuzilishi va xossalariga ko‘ra giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarga o‘xshash, ular singari ruhiyatga faol ta’sir etuvchi, kelib chiqishi sintetik yoki tabiiy moddalar;

preparat — moddalarning har qanday fizik holatdagi, tarkibida bitta yoki bir nechta giyohvandlik vositalari yoxud psixotrop moddalar bo‘lgan aralashmasi;

giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada boMishi — giyohvandlik vositalari, — psixotrop moddalar va prekursorlami olib kirish (olib chiqish), tranzit tarzida o‘tkazish, saqlash. berish, realizatsiya qilish, taqsimlash, olish, tashish, jo‘natish, ishlab chiqish, ishlab chiqarish, tayyorlash, ulardan foydalanish va ularni yo‘q qilish, shuningdek tarkibida giyohvandlik moddasi boMgan o‘simliklarni etishtirish;

giyohvandlik (narkomaniya) — giyohvandlik vositalariga ruhiy-jismoniy qaramlik bilan bog’liq

kasallik;

zaharvandlik (toksikomaniya) — psixotrop moddalarga, shuningdek dorilik xususiyatiga ega bo‘lmagan, kelib chiqishi sintetik yoki tabiiy, giyohvandlik vositalarga o‘xshash ruhiyatga faol ta’sir etuvchi moddalarga ruhiy-jismoniy qaramlik bilan bog‘liq kasallik.

maxsus vakolatli organlar — 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadigan vakolatlarga muvofiq giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada bo‘lishi sohasidagi boshqaruv va nazoratni amalga oshiruvchi organlar.

  • 0‘zbekiston Respublikasida nazoratga olinadigan giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar

0‘zbekiston Respublikasida nazoratga olinadigan giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar quyidagi ro‘yxatlarga kiritiladi:

Muomalada bo‘lishi 0‘zbekiston Respublikasida taqiqlangan giyohvandlik vositalari ro‘yxati (bundan buyon malnda I ro‘yxat deb yuritiladi);

Muomalada bo‘lishi 0‘zbekiston Respublikasida cheklangan giyohvandlik vositalari ro’yxati (bundan buyon inatnda II ro‘yxat deb yuritiladi);

Muomalada bo‘lishi 0‘zbekiston Respublikasida cheklangan psixotrop moddalar ro‘yxati (bundan buyon matnda III ro‘yxat deb yuritiladi);

Muomalada bo‘lishi 0‘zbekiston Respublikasida cheklangan prekursorlar ro‘yxati (bundan buyon matnda IV ro‘yxat deb yuritiladi).

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar ro‘vxat!ari O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda tasdiqlanadi va matbuotda e’lon qilinadi.

  1. GIYOHVANDLIK VOSITALARI, PSIXOTROP MODDALAR VA PREKURSORLARNING MUOMALADA BO‘LISHI BILAN BOG‘LIQ FAOLIYAT
  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada boklishi

0‘zbekiston Respublikasida giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada bo‘lishiga ushbu Qonunda belgilangan hollarda va tartibda yo‘l qo‘yiladi.

0‘zbekiston Respublikasida giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar analoglarining muomalada bo‘lishi taqiqlanadi.

  • Giyohvandlik vositalarining muomalada bo‘lishi bilan bog‘liq faoliyatning asosiy turlariga bo‘lgan davlat monopoliyasi

0‘zbekiston Respublikasida giyohvandlik vositalarining muomalada bo‘lishi bilan bog’ 1 lq faoliyatning asosiy turlari: giyohvandlik vositalarini olib kirish (olib chiqish), taqsimlash, ishlab chiqish, ishlab chiqarish, tayyorlash, yo‘q qilish, shuningdek tarkibida giyohvandlik moddasi bo‘lgan o‘simliklami etishtirish davlat monopoliyasi hisoblanadi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada bo‘lishi bilan bog‘liq faoliyatni litsenziyalash

0‘zbekiston Respublikasida giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada bo‘lishi bilan bog‘liq faoliyat yuridik shaxslar tomonidan 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartibda beriladigan litsenziya asosida amalga oshiriladi.

  • Litsenziya berishni rad etish asoslari Quyidagilar litsenziya berishni rad etish uchun asos bo‘ladi:

yuridik shaxsning litsenziya olish paytida hujjatlarni lozim tarzda rasmiylashtirmay taqdim etishi; giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada bo‘lishi bilan bogMiq faoliyatning xavfsizligini ta’minlash uchun sharoitlar yo‘qligi;

surunkali ruhiy kasalliklar, giyohvandlik, zaharvandlik, alkogolizm tufayli dispanser hisobida turuvchi xodimlar mavjud bo‘lsa va ular o‘z xizmat vazifasi taqozosiga ko‘ra giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalardan erkin foydalanish imkoniga ega bo‘lsa;

qasddan sodir etgan jinoyati uchun sudlanganlik holati tugallanmagan yoki sudlanganligi olib tashlanmagan xodimlar mavjud bo‘lsa va ular o‘z xizmat vazifasi taqozosiga ko‘ra giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalardan erkin foydalanish imkoniga ega bo‘lsa;

yuridik shaxs litsenziya olish paytida taqdim etgan hujjatlarda noto‘g‘ri yoki buzib ko‘rsatilgan ma’lumotlarning mavjudligi;

litsenziya da’vogarining litsenziya talablari va shartlariga nomuvofiqligi.

Boshqa asoslarga ko‘ra, shu jumladan litsenziya berish maqsadga muvofiq emas degan vaj bilan litsenziya berishni rad etishga yo‘l qo‘yilmaydi.

  • Litsenziyaning amal qilishini to‘xtatib turish Litsenziyaning amal qilishi quyidagi hollarda to‘xtatib turilishi mumkin:

litsenziat litsenziya shartnomasida nazarda tutilgan litsenziya talablari va shartlarini buzganligi aniqlanganda;

litsenziyalovchi organlarning aniqlangan qoidabuzarliklarni bartaraf etish majburivatini litsenziat zimmasiga yuklovchi qarorlari litsenziat tomonidan bajarilmaganda.

Litsenziyaning amal qilishini litsenziyalovchi organ o‘n ish kunidan ko‘p boMmagan muddatga, sud esa o‘n ish kunidan ko’p bo‘lgan muddatga to‘xtatib turishi mumkin.

Litsenziyalovchi organ yoki sud litsenziat litsenziyaning amal qilishini to‘xtatib turishga olib kelgan holatlarni bartaraf etishi uchun muddat belgilashi shart. Bunda litsenziyaning amal qilishini to‘xtatib turishga olib kelgan holatlarni bartaraf etishi uchun sud qarorida belgilangan muddat olti oydan ko‘p bo‘lishi mumkin emas.

Litsenziat litsenziyaning amal qilishini to‘xtatib turishga olib kelgan holatlarni bartaraf etgan taqdirda, litsenziyaning amal qilishini to‘xtatib turish to‘g‘risida qaror qabul qilgan litsenziyalovchi organ yoki sud ko‘rsatilgan holatlar bartaraf etilganligi to‘g‘risidagi tasdiqnomani olgan kundan e’tiboran litsenziyaning amal qilishini tiklash to‘g‘risida o‘n kun muddat ichida qaror qabul qilishi shart.

9‘-modda. Litsenziyaning amal qilishini tugatish va litsenziyani bekor qilish Litsenziyaning amal qilishi quyidagi hollarda tugatiladi:

litsenziat litsenziyaning amal qilishini tugatish to‘g‘risidagi ariza bilan murojaat etganda; yuridik shaxs tugatilganda tugatilgan paytdan e’tiboran yoki uning faoliyati qayta tashkil etish natijasida tugatilganda qayta tashkil etilgan paytdan e’tiboran, uning o‘zgartirilishi bundan mustasno;

litsenziat litsenziya shartnomasida nazarda tutilgan litsenziya talablarini va shartlarini muntazam ravishda yoki bir marotaba qo‘pol ravishda buzganda;

litsenziat litsenziyaning amal qilishini to‘xtatib turishga olib kelgan holatlarni sud voki litsenziyalovchi organ belgilagan muddatda bartaraf etmaganda;

ruxsat etilgan faoliyat turini amalga oshirish qoidalariga rioya etish yuzasidan majburiyatlar litsenziat tomonidan bir yil ichida takroran bajarilmaganda;

litsenziyalovchi organning litsenziya berish to‘g‘risidagi qarorining qonunga xilofligi aniqlanganda; litsenziat tomonidan litsenziyada belgilangan faoliyat turiga rioya etilmaganda; litsenziyaning amal qilish muddati tugaganda.

Litsenziyaning amal qilishini tugatish ushbu modda birinchi qismining to‘rtinchi — sakkizinchi xatboshilarida nazarda tutilgan hollarda sud qaroriga, boshqa hollarda esa, litsenziyalovchi organning qaroriga binoan amalga oshiriladi.

Tugatish to‘g‘risidagi qaror qabul qilingan sanadan e’tiboran litsenziyaning amal qilishi tugatiladi. Litsenziyani bekor qilish quyidagi hollarda amalga oshiriladi: litsenziatning arizasiga binoan;

agar litsenziat unga litsenziya berish to’g‘risidagi qaror qabul qilingani haqidagi xabarnoma yuborilgan (topshirilgan) paytdan e’tiboran uch oy ichida litsenziyalovchi organga litsenziya berganlik uchun davlat boji toManganligini tasdiqlovchi hujjatni taqdim etmagan yoki litsenziya shartnomasini imzolamagan bo‘lsa;

litsenziya soxta hujjatlardan foydalanilgan holda olinganligi fakti aniqlanganda.

Litsenziyani bekor qilish ushbu modda to‘rtinchi qismining to‘rtinchi xatboshisida nazarda tutilgan holda sud qaroriga, boshqa hollarda esa, litsenziyalovchi organning qaroriga binoan amalga oshiriladi.

Litsenziyani bekor qilish to‘g‘risida qaror qabul qilingan taqdirda, litsenziya berilgan sanadan e’tiboran bekor qilingan deb hisoblanadi.

Litsenziyalovchi organning litsenziyaning amal qilishini tugatish yoki litsenziyani bekor qilish to‘g‘risidagi qarori litsenziatga yozma shaklda, qaror qabul qilingan kundan e’tiboran uch kundan kechiktirmay etkaziladi. Litsenziyaning amal qilishini tugatish yoki litsenziyani bekor qilish to‘g‘risidagi sud qarori litsenziatga va litsenziyalovchi organga qonun hujjatlarida belgilangan muddatlarda etkaziladi. Litsenziat litsenziyaning amal qilishini tugatish yoki litsenziyani bekor qilish to‘g‘risidagi qarorni olgan kundan e’tiboran o‘n kun ichida litsenziya litsenziyalovchi organga qaytarilishi va yo‘q qilinishi kerak.

  • GIYOHVANDLIK VOSITALARI, PSIXOTROP MODDALAR VA PREKURSORLARNING MUOMALADA BO‘LISHI BILAN BOG‘LIQ FAOLIYATNING AYRIM TURLARINI AMALGA

OSHIRISH SHARTLARI

  • 0‘zbekiston Respublikasining giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarga bo‘lgan ehtiyojlari

0‘zbekiston Respublikasining giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarga bo‘lgan ehtiyojlari 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan joriy etilgan tartibda belgilanadi.

  • Ayrim giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning muomalada bo‘lishini

cheklash

  • ro‘yxatga kiritilgan giyohvandlik vositalarining muomalada bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmaydi, ushbu Qonunning 27—29-moddalarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.
  • va III ro‘yxatga kiritilgan giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning muomalada bo‘lishiga shifokor ko‘rsatmasi bo‘yicha tibbiy maqsadlarda, shuningdek ushbu Qonunning 26- — 29-moddalarida nazarda tutilgan maqsadlarda yo‘l qo‘yiladi.
  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni olib kirish (olib chiqish) xususiyatlari

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni olib kirishga (olib chiqishga) litsenziya, shuningdek, olib kirish (olib chiqish) huquqi to‘g‘risida maxsus vakolatli organ tomonidan beriladigan sertifikat bo‘lgan taqdirda yo‘l qo‘yiladi.

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni maxsus vakolatli organ ruxsatisiz 0‘zbekiston Respublikasi hududi orqali tranzit tarzida o‘tkazish taqiqlanadi.

Ushbu moddada belgilangan talablar buzilgan taqdirda giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar qonun hujjatlariga muvofiq musodara etiladi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni saqlash maxsus ajratilgan va

jihozlangan joylarda, maxsus vakolatli organ belgilagan tartibda, yuridik shaxslar tomonidan, mazkur faoliyat turi uchun litsenziyasi bo‘lgan taqdirda amalga oshiriladi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni berish, realizatsiya qilish va taqsimlash

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni berish, realizatsiya qilish va taqsimlash maxsus vakolatli organ belgilagan tartibda, yuridik shaxslar tomonidan, mazkur faoliyat turlari uchun litsenziyalari bo‘lgan taqdirda amalga oshiriladi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni olish

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni ishlab chiqarish, tayyorlash, realizatsiya qilish, foydalanish uchun, shu jumladan tibbiy va boshqa maqsadlarda olish yuridik shaxslar tomonidan, mazkur faoliyat turlari uchun litsenziyalari bo‘lgan taqdirda amalga oshiriladi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni tashish

0‘zbekiston Respublikasi hududida giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni

tashish maxsus vakolatli organ belgilagan tartibda, yuridik shaxslar tomonidan, mazkur faoliyat turi uchun litsenziyasi boMgan taqdirda amalga oshiriladi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni jo‘natish

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni pochta jo‘natmalarida, shu jumladan

xalqaro pochta jo‘natmalarida jo‘natish taqiqlanadi, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

  • YAngi giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni ishlab chiqish hamda davlat ro‘yxatidan o‘tkazish

YAngi giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni ishlab chiqish faqat davlat ehtiyojlari uchun buyurtmaga muvofiq amalga oshiriladi va bu ish davlat ilmiy-tadqiqot muassasalariga mazkur faoliyat turi uchun litsenziyasi bo‘lgan taqdirda topshiriladi.

Tibbiy maqsadlarda foydalaniladigan yangi giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni ishlab chiqarish va tayyorlash
  • ro‘yxatga kiritilgan giyohvandlik vositalarini ushbu Qonunda belgilangan maqsadlarda ishlab chiqarish va tayyorlash O‘zbekiston Respublikasining ehtiyojlari doirasida davlat korxonalari va muassasalari tomonidan, muayyan giyohvandlik vositalarini ishlab chiqarish va tayyorlash uchun litsenziyalari boMgan taqdirda amalga oshiriladi.
  • ro‘yxatga kiritilgan psixotrop moddalarni ushbu Qonunda belgilangan maqsadlarda ishlab chiqarish va tayyorlash maxsus vakolatli organ qaroriga muvofiq yuridik shaxslar tomonidan, muayyan psixotrop moddalarni ishlab chiqarish va tayyorlash uchun litsenziyalari boMgan taqdirda amalga oshiriladi.
  • ro‘yxatga kiritilgan prekursorlarni ushbu Qonunda belgilangan maqsadlarda ishlab chiqarish va tayyorlash 0‘zbekiston Respublikasining ehtiyojlari doirasida davlat korxonalari va muassasalari tomonidan, muayyan prekursorlarni ishlab chiqarish va tayyorlash uchun litsenziyalari boMgan taqdirda amalga oshiriladi.

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni ishlab chiqarish va tayyorlashni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq davlat ro‘yxatidan o‘tkaziladi.

  • Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni idishga joy!ash-o‘rash va ularga belgi qo‘yish

Tibbiy maqsadlarda foydalaniladigan giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni idishga joylash- o‘rash va ularga belgi qo‘yish qonun hujjatlarining talablariga muvofiq boMishi shart.

Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning sirtqi o‘rovi mazkur o‘rov butligini buzmay turib ulami olish imkoniyatini istisno etishi shart.

Tibbiy maqsadlarda foydalaniladigan giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning ichki o‘rovi ikkita qizil chiziq bilan belgilangan boMishi shart.

Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning o‘rovi va ularga belgi qo‘yish ushbu modda talablariga muvofiq boMmagan hollarda giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar belgilangan tartibda yo’q qilib tashlanadi.

  • Tarkibida giyohvandlik moddasi boMgan o‘simlik!arni etishtirish

Tarkibida giyohvandlik moddasi boMgan, I ro‘yxatga kiritilgan o‘simliklarni etishtirish uchun ruxsat maxsus vakolatli organ belgilagan tartibda, davlat korxonalariga ilmiy maqsadlarda mazkur faoliyat turi uchun litsenziyasi boMgan taqdirda beriladi.

  • Prekursorlarning muomalada boMishi bilan bog‘liq faoliyat xususiyatlari

YUridik shaxslar IV ro‘yxatga kiritilgan prekursorlarni o‘z ishlab chiqarishida foydalanish uchun mazkur faoliyat turi uchun litsenziyasi boMgan taqdirda, yillik ishlab chiqarish ehtiyojlaridan ko‘p boMmagan miqdorda olishlari mumkin va olingan yoki buyurtma berilgan prekursor miqdori ushbu ehtiyojlardan oshib ketgan har bir holat to‘g‘risida maxsus vakolatli organni xabardor qilishlari shart.

IV ro‘yxatga kiritilgan prekursorlarning muomalada boMishini ro‘yxatdan o‘tkazish va hisobga olish tartibi maxsus vakolatli organ tomonidan belgilanadi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni yo‘q qilish

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni yo‘q qilish 0‘zbekiston Respublikasi

Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

ularning yaroqlilik muddati tugaganda;

giyohvandlik vositasi, psixotrop modda yoki prekursor ulardan foydalanish imkoniyatini istisno etuvchi kimyoviy yoki fizik ta’sirga uchraganda;Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni ishlab chiqarish, tayyorlash, realizatsiya qilish, foydalanish uchun, shu jumladan tibbiy va boshqa maqsadlarda olish yuridik shaxslar tomonidan, mazkur faoliyat turlari uchun litsenziyalari boMgan taqdirda amalga oshiriladi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni tashish

0‘zbekiston Respublikasi hududida giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni

tashish maxsus vakolatli organ belgilagan tartibda, yuridik shaxslar tomonidan, mazkur faoliyat turi uchun litsenziyasi boMgan taqdirda amalga oshiriladi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni jo‘natish

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni pochta jo‘natmalarida, shu jumladan

xalqaro pochta jo‘natmalaridajo‘natish taqiqlanadi, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.

  • YAngi giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni ishlab chiqish hamda davlat ro‘yxatidan o‘tkazish

YAngi giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni ishlab chiqish faqat davlat ehtiyojlari uchun buyurtmaga muvofiq amalga oshiriladi va bu ish davlat ilmiy-tadqiqot muassasalariga mazkur faoliyat turi uchun litsenziyasi boMgan taqdirda topshiriladi.

Tibbiy maqsadlarda foydalaniladigan yangi giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni ishlab chiqarish va tayyorlash
  • ro‘yxatga kiritilgan giyohvandlik vositalarini ushbu Qonunda belgilangan maqsadlarda ishlab chiqarish va tayyorlash 0‘zbekiston Respublikasining ehtiyojlari doirasida davlat korxonalari va muassasalari tomonidan, muayyan giyohvandlik vositalarini ishlab chiqarish va tayyorlash uchun litsenziyalari boMgan taqdirda amalga oshiriladi.
  • ro‘yxatga kiritilgan psixotrop moddalarni ushbu Qonunda belgilangan maqsadlarda ishlab chiqarish va tayyorlash maxsus vakolatli organ qaroriga muvofiq yuridik shaxslar tomonidan, muayyan psixotrop moddalarni ishlab chiqarish va tayyorlash uchun litsenziyalari boMgan taqdirda amalga oshiriladi.
  • ro‘yxatga kiritilgan prekursorlarni ushbu Qonunda belgilangan maqsadlarda ishlab chiqarish va tayyorlash 0‘zbekiston Respublikasining ehtiyojlari doirasida davlat korxonalari va muassasalari tomonidan, muayyan prekursorlarni ishlab chiqarish va tayyorlash uchun litsenziyalari boMgan taqdirda amalga oshiriladi.

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni ishlab chiqarish va tayyorlashni amalga oshiruvchi yuridik shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq davlat ro‘yxatidan o‘tkaziladi.

  • Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni idishga joylash-o‘rash va ularga belgi qo‘yish

Tibbiy maqsadlarda foydalaniladigan giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni idishga joylash- o‘rash va ularga belgi qo‘yish qonun hujjatlarining talablariga muvofiq boMishi shart.

Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning sirtqi o‘rovi mazkur o‘rov butligini buzmay turib ularni olish imkoniyatini istisno etishi shart.

Tibbiy maqsadlarda foydalaniladigan giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning ichki o‘rovi ikkita qizil chiziq bilan belgilangan boMishi shart.

Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning o‘rovi va ularga belgi qo‘yish ushbu modda talablariga muvofiq boMmagan hollarda giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar belgilangan tartibda yo’q qilib tashlanadi.

  • Tarkibida giyohvandlik moddasi boMgan o‘simliklarni etishtirish

Tarkibida giyohvandlik moddasi boMgan, I ro‘yxatga kiritilgan o‘simIiklarni etishtirish uchun ruxsat maxsus vakolatli organ belgilagan tartibda, davlat korxonalariga ilmiy maqsadlarda mazkur faoliyat turi uchun litsenziyasi boMgan taqdirda beriladi.

  • Prekursorlarning muomalada boMishi bilan bogMiq faoliyat xususiyatlari

YUridik shaxslar IV ro‘yxatga kiritilgan prekursorlarni o‘z ishlab chiqarishida foydalanish uchun mazkur faoliyat turi uchun litsenziyasi boMgan taqdirda, yillik ishlab chiqarish ehtiyojlaridan ko‘p boMmagan miqdorda olishlari mumkin va olingan yoki buyurtma berilgan prekursor miqdori ushbu ehtiyojlardan oshib ketgan har bir holat to‘g‘risida maxsus vakolatli organni xabardor qilishlari shart.

  • ro‘yxatga kiritilgan prekursorlarning muomalada boMishini ro‘yxatdan o’tkazish va hisobga olish tartibi maxsus vakolatli organ tomonidan belgilanadi.
  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni yo‘q qilish

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni yo‘q qilish 0‘zbekiston Respublikasi

Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda quyidagi hollarda amalga oshiriladi:

ularning yaroqlilik muddati tugaganda;

giyohvandlik vositasi, psixotrop modda yoki prekursor ulardan foydalanish imkoniyatini istisno etuvchi kimyoviy yoki fizik ta’sirga uchraganda;

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada boMishi bilan bog‘liq faoliyat turlari uchun litsenziyalari boMgan yuridik shaxslar o‘z tasarruflaridagi giyohvandlik vositalari. psixotrop moddalar va prekursorlarni har oyda inventarizatsiya qilishlari hamda tovar-moddiy qimmatliklar balansini tuzishlari shart.

Balansdagi tafovutlarga oid maMumotlar yoki balans maMumotlarining o’tkazilgan inventarizatsiya natijalariga nomuvofiqligi to‘g‘risida bu holat aniqlanganidan so‘ng uch kunlik muddat ichida ichki ishlar organlariga xabar qilinadi.

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar miqdori va holatiga taalluqli barcha o‘zgarishlar maxsus dafitarlarga qayd etiladi. Bunday daftarlarni yuritish va saqlash tartibi maxsus vakolatli organ tomonidan belgilanadi.

  1. GIYOHVANDLIK VOSITALARI. PSIXOTROP MODDALAR VA PREKURSORLARNING

QONUNGA XILOF RAVISHDA MUOMALADA BO‘LISHIGA MONELIK QILISH

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning qonunga xilof ravishda muomalada boMishiga qarshi harakatlarni muvofiqlashtirish

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning qonunga xilof ravishda muomalada boMishiga qarshi harakatlarni muvofiqlashtirish maxsus vakolatli organ tomonidan amalga oshiriladi.

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning qonunga xilof ravishda muomalada boMishiga monelik qilish choralarini moliyalash davlat byudjeti mablagMari va boshqa moliyalash manbalari hisobidan qonun hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar targMbotining taqiqlanishi hamda reldamasining cheklanishi

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar targMboti, ya’ni Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni ishlab chiqish, tayyorlash va ulardan foydalanish usullari, uslublari to‘g‘risidagi, ularni olish joylari haqidagi maMumotlarni tarqatishga qaratilgan faoliyat taqiqlanadi.

  • va III ro‘yxatlarga kiritilgan giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalar reklamasi faqat tibbiyot va farmatsevtika xodimlariga moMjallangan ixtisoslashgan bosma nashrlardagina amalga oshirilishi mumkin. Tarkibida Giyohvandlik vositalari yoki psixotrop moddalari boMgan dorivor vositalarning namunalarini reklama maqsadlarida tarqatish taqiqlanadi.
  • Tibbiy ko‘rikdan va tekshiruvdan oMkazish

SHaxs giyohvandlik bilan kasallangan, giyohvandlik vositalari ta’sirida mast holatda yoxud shifokor ko‘rsatmasi boMmagani holda giyohvandlik vositasi yoki psixotrop modda iste’mol etgan deb hisoblashga etarli asoslar boMsa, u tibbiy ko‘rikdan oMkazishga yuborilishi mumkin.

SHaxs o‘z tanasida giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarni olib oMayotir deb hisoblashga asoslar boMsa, u tibbiy ko‘rikdan oMkazishga yuborilishi mumkin.

Ushbu moddada ko‘rsatilgan shaxslar tibbiy ko‘rikdan va tekshiruvdan oMkazish uchun surishti&v, tergov organlari va sudning qaroriga muvofiq qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yuboriladi.

Tibbiy ko‘rikdan va tekshiruvdan oMkazish tartibi qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

  • Giyohvandlikka yoMiqqan shaxslar uchun kasb faoliyatining ayrim turlari bilan shug‘ullanishning cheklanishi

Giyohvandlikka yoMiqqan shaxslar shugMillanishi uchun cheklov belgilangan kasb faoliyati turlari ro‘yxati qonun hujjatlari bilan belgilanadi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni musodara etish

Qonunga xilof ravishda muomalada boMganligi uchun olib qo‘yilgan giyohvandlik vositalari,

psixotrop moddalar va prekursorlar, shuningdek ularni ishlab chiqarish va tayyorlash uchun moMjallangan asbob va uskunalar 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilangan tartibda musodara etiladi yoki yo‘q qilinadi.

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning qonunga xilof ravishda muomalada boMishi bilan bogMiq faoliyat natijasida olingan yoki bunday faoliyatni amalga oshirish uchun foydalaniladigan mol-mulk qonun hujjatlariga muvofiq musodara etiladi.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning qonunga xilof ravishda muomalada boMishi bilan bogMiq jinoyatlar sodir etgan shaxslar ustidan ma’muriy nazorat

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning qonunga xilof ravishda muomalada boMishi bilan bogMiq jinoyatlar sodir etgan shaxslar jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilganidan keyin ular ustidan qonun hujjatlariga muvofiq ma’muriy nazorat o‘rnatilishi mumkin.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni nazorat ostida etkazib berish va nazorat ostida olish

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning qonunga xilof ravishda muomalada boMishi bilan bogMiq jinoyatlarning oldini olish, ularni aniqlash, bartaraf etish va ochish maqsadida tezkor- qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi organlar o‘z vakolatlari doirasida giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni nazorat ostida etkazib berish va nazorat ostida olish huquqiga qonun hujjatlarida belgilangan tartibda egadir.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning qonunga xilof ravishda muomalada bo‘lishiga yoM qo‘ygan yuridik shaxsni tugatish

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning qonunga xilof ravishda muomalada boMishiga yoM qo‘ygan yuridik shaxs sudning qaroriga binoan tugatilishi mumkin.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning qonunga xilof ravishda muomalada boMishidan kelgan daromadlarni legallashtirishda ishtirok etayotgan yuridik shaxsni tugatish

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning qonunga xilof ravishda muomalada boMishi natijasida olingan daromadlarni legallashtirish maqsadida moliyaviy operatsiyani amalga oshirgan yuridik shaxs sudning qaroriga binoan tugatilishi mumkin.

  • Ushbu Qonun talablari ijrosini tekshirish va nazorat qilishni amalga oshiruvchi organlar mansabdor shaxslarining huquq va majburiyatlari

Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada boMishi bilan bogMiq faoliyatga oid tartib buzilganligidan dalolat beruvchi maMumotlar mavjud boMgan taqdirda prokuratura, ichki ishlar, Milliy xavfsizlik xizmati va bojxona organlarining mansabdor shaxslari o‘z vakolatlari doirasida quyidagi huquqlarga ega:

tarkibida giyohvandlik moddasi boMgan o‘simliklar etishtirilishi ehtimoli bor er uchastkalarini, giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni ishlab chiqish, ishlab chiqarish, tayyorlash, saqlash, berish, realizatsiya qilish, taqsimlash, olish, foydalanish va yo‘q qilish joylarini ko‘zdan kechirish;

giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni ishlab chiqarish va tayyorlash jarayonlarining belgilangan qoidalarga muvofiqligini tekshirish, zarurat boMganda ekspertlik tadqiqoti uchun namunalar olish;

giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarni olishga monelik qilish maqsadida xonalami muhrlab qo‘yish;

nazorat vazifalarini bajarish uchun zarur tushuntirish va hujjatlar taqdim etishni talab qilish;

giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalada boMishi bilan bogMiq faoliyat turlari uchun litsenziyalari boMgan yuridik shaxslarga aniqlangan kamchiliklarni bartaraf etish yuzasidan bajarilishi majburiy boMgan koMsatmalar berish;

tekshirishning boshqa choralarini amalga oshirish.

Surishtiruv, tergov yoki prokuratura organlarining mansabdor shaxslari giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlarning muomalasi bilan bogMiq faoliyat amalga oshirilayotgan har qanday joyga kirishi va uni ko‘zdan kechirishi mumkin.

  • Giyohvandlik vositalari, psixotrop moddalar va prekursorlar to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzganlik uchun javobgarlik

Giyohvandlik vositalari psixotrop moddalar va prekursorlar to’gMisidagi qonun hujjatlarini buzganlikda aybdor shaxslar qonunda belgilangan tartibda javobgar boMadilar.

  1. GIYOHVANDLIK VA ZAHARVANDLIK BILAN KASALLANGAN BEMORLARGA

BERILADIGAN NARKOLOGIK YORDAM

  • Giyohvandlik va zaharvandlik bilan kasallangan bemorlarga narkologik yordam ko‘rsatish

Davlat giyohvandlik va zaharvandlik bilan kasallangan bemorlarga ularni tekshiruvdan oMkazish, maslahat berish, tashhis qo‘yish, davolash va tibbiy-ijtimoiy tiklashdan iborat narkologik yordam ko‘rsatilishini kafolatlaydi.

Giyohvandlik va zaharvandlik bilan kasallangan bemorlarga narkologik yordam ularning iltimosiga ko‘ra yoki ularning roziligi bilan, yoshi o‘n to‘rtga toMmagan voyaga etmaganlarga esa, ularning ota-onasi yoki boshqa qonuniy vakillarining iltimosiga ko‘ra yoxud ularning roziligi bilan ko‘rsatiladi.

Davolanish kursini oMash uchun narkologiya muassasasiga ixtiyoriy ravishda murojaat etgan giyohvandlik va zaharvandlik bilan kasallangan bemorlarning iltimosiga koMa davolanishning sir saqlanishi ta’minlanadi.

Giyohvandlik va zaharvandlik bilan kasallangan bemorlarga qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda sudning qarori bilan tibbiy yo’sindagi majburlov choralari tayinlanishi mumkin.

  • SogMiqni saqlash muassasalarining giyohvandlik va zaharvandlik bilan kasallangan bemorlarga narkologik yordam ko‘rsatish borasidagi faoliyati

Giyohvandlik va zaharvandlik tashhisi qo‘yish, giyohvandlik va zaharvandlik bilan kasallangan bemorlarni tekshiruvdan oMkazish, ularga maslahat berish, ularni davolash va tibbiy-ijtimoiy tiklash davlat yoki xususiy sogMiqni saqlash tizimlarining mazkur faoliyat turi uchun litsenziya olgan muassasalarida oMkaziladi.

Spirtli ichimliklar insonning ma’nan va aqlan rivojla-nishiga katta zarar yetkazadi. Undan ortiqcha iste’mol qilgan kishi na oilasi uchun, na jamiyat uchun foyda keltiradi, balki ularga katta talafotlar keltiradi.

‘»Kaykovus, Yusuf Xos Hojib, Beruniy, Ibn Sino, Umar Xayyom, Sa’diy, Alisher Navoiy, Bobur kabi do-nishmandlarimiz ham ichkilikbozlikning’ zararli oqi-batlarini ko’rsatib, odamlarni unga ruju qo’ymaslikka daVat etganlar.

Alisher Navoiy ichuvchi kishi «yomon itdek odamlarga o’z-o’zidan hamla qiladi. Uni shunchaki yomon it emas, qopadigan it desa ham bo’ladi. Ichishlik ham dard o’ti, ham suvidir: yo’q, u do’zax o’ti ham to’fon suvidir… Bu o’tda to’rt unsurgina yonib, yo’q bo’lib ketmaydi, aql-u his, din-u islom ham yo’qoladi, deganlar.

Ichkilik odamni subutsiz, beburd, yolg’onchi, razil kishiga aylantirib qo’yadi. U miyaga qattiq ta’sir etib, jigarni, asabni ishdan chiqaradi, yurajt faoliyatini zaiflashtiradi.

Ichkilikka berilgan kishining hayoti, albatta, fojia bilan tugaydi,

Bunday odam or-nomus, urf-odat va mulozamatlarni unutadi, rahm-shafqat degan tushutiVhalardaii uzoqla-shib ketadi, parishonxotir, nafosatsiz, didsiz bir maxluqqa aylanib qoladi.

Hakimlarning yozishicha, ichkilikka ruju qo’ygan kishida harturli illatlar paydo bo’ladi.

Kaykovus ta’biri bilan aytganda esa: «Sharobxo’rlik-ning hosili ikki narsadir: yo bemorlik, yo devonalikdir, chunki sharobxo’r yo mast bo’ladi, yo maxsur. Agar mast bo’lsa, devonalar jumlasidan bo’ladi, agar maxsur bo’lsa, bemorlar hisobiga kiradi, chunki xumor bemor-likning bir navidir. Demak, bunday ishga moyil bo’lish-ning nima keragi borki, yo kishi devona bo’ladi yoki bemor bo’ladi…»

Har qanday jamiyatning iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy va ma’naviy taraqqiyotiga zarba beruvchi illatlardan yana biri giyohvandlik hisoblanadi. Giyohvandlik ham ichkilikbozlik singari inson salomatligining ashaddiy kushandasidir.

Giyohvand asli nasha, qoradori, ko’knori, geroin va shu kabi narkotiklarni iste’mol qilishga odatlangan odamdir. Bunday odamlarni o’z nomi bilan emas, balki bangi, nashavand, ko’knori deb atashadi.

Dastlabiga taniqli sayyoh Xristofor Kolumb Markaziy Amerikadan Yevropaga bir notanish o’simlikning bargini keltirgan edi. So’ng uning shifobaxsh moddasi va tutuni turli kasalliklarga dori deb, quritilgan bargni naycha qilib odamlarga chekishni o’rgatdilar. Albattaki, u paytda bu beozor ko’ringan bargning insoniyat uchun naqadar xavfli ekanligini bilmagan edilar. Bu o’simlik Yevropada birinchi bo’lib shved tabiatshunosi Karl Linney tomo-nidan xonakilashtiriladi va Jan Niko degan kishi «sha-rafi»ga undan olinadigan moddaga «nikotin» deb nom beriladi.

Olimlarning isbotlashicha, nikotin tutuni tarkibida nikotin, oltingugurt, ammiak, azot, is gazi, turli efir moylari, sianid kislotasi, chumoli kislotasi, sirka va valeriana kislotalari, shuningdek, inson organizmi uchun o’ta zararli bo’lgan boshqa har xil moddalar mavjudl. Bunday giyohlar asosan uchga bo’linadi: ko’knor giyohi, nasha giyohi, tamaki giyohi.

Ko’knor tarkibida o’tkir ta’sir etuvchi narkotik modda bo’lib, uning tanasidan maxsus asboblar vositasida shilimshiq, yelimsimon modda sidirib olinadi. Bu modda «qoradori» deb atalib, undan iste’mol qilgan kishi jismo-niy va aqliy tomondan zaif, oddiy narsalardan vos-vosga tushib qoladigan, turli jinoyatlar sodir etishdan qaytmay-digan, bir umr farzand ko’rmaydigan ham bo’lib qoladi. «Qoradori»ni surunkali iste’mol qiluvchilarni xalqimiz «ko’knori» deb ataydi.

Nasha giyohini iste’mol qiluvchilar esa «bangilap» deb ataladi. Bangilik insonni odamiylik xususiyatlaridan mahrum etadi. Bunday dardga mubtalo bo’lganlar odam o’ldirish, o’g’irlik, qaroqchilik qilishdan ham toymaydilar. Nasha giyohi ba’zi joylarda yashirin holda ekilib, o’stirila- di. Bugungi kunda mamlakatimizda nasha giyohining za-rarli oqibatlarini tugatish maqsadida uni ekuvchi va ko’paytiruvchilarga qarshi keskin kurash olib borilmoqda, ular qonuniy javobgarlikka tortiladilar.

o’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan «Gi-yohvandlik vositalari va psixotrop moddalar to’g’risida»gi Qonunning qabul qilinishi ham giyohvandlikning oldini olishda muhim huquqiy asos bo’ldi. .

Tamaki o’simligi jahon miqyosida maxsus ekilib ko’paytiriladi. Tamaki giyohidan turli xildagi sigaretlar, tanasidan moxorkalar, shuningdek, nos ham tayyorlana-di. Tamaki giyohidan tayyorlangan moddalarni chekish inson salomatligi uchun o’ta zararlidir. Kashandalar va nos- kashlarning aksariyati o’pka raki, asab, bo’g’ma kasalliklari bilan og’riydilar.

Kashandalik salomatlik uchun nihoyatda zararli odatlardan sanaladi. Sigaret chekish natijasida uning tarkibidagi nikotin moddasi inson a’zolariga qo’zg’atuvchi ta’sir ko’rsatib, qon bosimini oshiradi, mayda tomirlarni yanada toraytiradi, nafasni tezlashtirib, ovqat hazm qilish tizimining shirasini ko’paytiradi.

Chekish jarayonida nikotin va tamaki tutuni tarkibidagi boshqa moddalar inson a’zolarini zaharlaydi. Chekuvchilarning hadeb yo’taladigan bo’lib qolishi ana shundandir. Kashandalik og’iz bo’shlig’i, tomoq, nafas yo’llarida o’smalar paydo bo’lishiga olib kelishi mumkin. Chekuvchi odam kasal bo’lganda uning sog’ayishi ham og’ir kechadi.

Chekish miya quwatining pasayishiga olib keladi.

Narkotik moddalarning qaysi turini iste’mol qilishdan qat’i nazar, hammasi ham naslga yomon ta’sir etadi, giyohvand ayol yoki erkakning farzandlari tug’ma nogiron, mayib-majruh, aqli zaif, jismonan rivojlanmaydigan bo’lib tug’iladilar.

Giyohvand moddalarga o’rganib qolgan kishi organizmi uni vaqtida qabul qilmasa turolmaydi, bunday (nasha, ko’knor, qoradori, morfiy, kokain, geroin, kofein va boshqalar) moddalarga kuchli ehtiyoj sezaveradi. Bunda kishida bosh og’rig’i, yurak bezovtaligi, oyoq- qo’llarining qaltirashi, ter bosishi, lohaslik kabi holatlar paydo bo’ladi.

Giyohvand moddalarni surunkali iste’mol qilib yuruvchi, usiz yashay olmaydigan bunday kishilar atrof-muhit uchun ham, oila va jamiyat uchun ham xavflidir. Shu bois mamlakatimiz hududida giyohvandlik tomir otishining oldini olish va unga qarshi kurashish har bir fuqaroning vatanparvarlik burchi sanaladi.

Sog’lom turmush tarzi — salomatlik garovi

Ba’zan oilada bola tug’ilishi quvonch emas, tashvish keltiradi. Ichuvchi ota-onadan ko’pincha aqlan zaif, dovdir farzandlar tug’iladi. Bunday bolalar ota-ona uchun hanr jamiyat uchun ham katta muammodir.

Kuzatishlar shundan dalolat beradiki, 1000 nafar aqli zaif boladan 500 nafarining onasi, 70 nafarining esa otasi ham, onasi ham spirtii ichimlik iste’mol qilar ekan. Fransuz vrachi Demma 28 yil davomida eri ham, xotini ham ichkilikbozlikka berilgan o’nta oilani kuzatgan. Bu oilalarda tug’ilgan 57 bolaning 25 nafari yoshiga yetmay o’lgan, 5 nafarida tutqanoq kasali bo’lgan, 5 nafarining bosh miyasida suv yig’ilgan, 12 nafari aqli zaif bo’lgan, faqat 10 bolagina sog’lom tug’ilgan. Tutqanoq kasali bilan og’rigan har 100 boladan 60 nafarining ota-onasi ashaddiy aroqxo’r b Iganlar.

Iciikilik turli jinoyatlarning onasidir. Dalillarga murojaat qilinsa, 70 foizga yaqin qotillik, 80- 90 foiz bezorilik asosan mastlikda ro’y beradi. Agar fuqarolar tomonidan spirtii ichimliklarni iste’mol qilish 35 foizga kamaytirilsa, qotillik kamida 40 foizga, bezorilik 25 foizga kamayishi aniqlangan. 100 gramm aroq ichish kishi jismidagi faol ishlayotgan 7500 to’qimani yo’q qiladi. 75 gramm aroq iste’mol qilingandan so’ng mushaklarning kuchi 20 dan 40 foizgacha kamayadi. Bu esa o’z-o’zidan mehnat unumdorligining pasayishiga olib keladi.

25 foizga yaqin aroqxo’rlar mastlik paytida o’zini o’zi o’ldirishni o’ylaydi. 100 gramm spirtii ichimlik sportchini ikki haftaga ishdan chiqaradi. Spirtii ichimliklar ichish, chekish, ayniqsa, ayollar va yosh bolalarga kuchli va tez ta’sir etadi.

Ayol kishi bir-ikki yil mobaynidayoq alkogolga o’rganib qoladi. 13-14 yoshli o’g’il yoki qiz bolaga beriladigan bir qadah kuchsiz vino katta yoshli odamning bir shisha aroq ichgani kabi yomon ta’sir etadi.

Oilada ichkilikbozlikmi, giyohvandlikmi, kashandalikmi, nosvoy chekishmi — qaysi biri mavjud ekan, u yerda sog’lom fikrli farzand kamoloti, oilaviy baxtiyorlik, hamjihatlik, o’zaro hurmat-izzat haqida gap bo’lishi mumkin emas.

Oilaning sog’lom turmush tarzi, dunyoqarashi, ota- onaning halolligi, pokligi, mehnatsevarligi, e’tiqodi far-zandlarm ichkilikbozlikdan, giyohvandlikdan, kashanda-likdan asrovchi omillardir,

Mavzuni ulug’larimizning quyidagi o’gitlarini eslash bilan yakunlaymiz.

* * *

«May ichish Tangri so’zi bilan man qilingan…

U «yaramasliklar onasi»dir, unga berilish ham «yara-masliklar onasi» ko’chasiga olib keladi. Yomonroq ichuvchi unga mag’lubroq, har qancha yomonligi ko’rinsa, uning qoshida sevimliroq. Badmast uchun dam-badam ichish-dan qanday bahra borki, odamlikni o’ldirish uchun qadah-qadah zahar ichadi. Bir qultum may mastlaridan tartibsiz ashula, telba itlar ulushganidan nishona»1, deydi hazrat Alisher Navoiy.

Olim, fozil Rizouddin ibn Faxruddin aytadi:

«Odam bolasi aqlli, g’ayratli bo’lib dunyoga keladi, iekin uning aqlini, g’ayrat va ijtihodini ichkilik bitiradi. Dunyoda har narsani aksincha ko’rsatib turuvchi narsa ichimlikdir. Bir kishiga

ichkilik qadahini beruvchi odam u bechoraning vijdonini va bir oilaning umidini o’ldirib, eng buyuk jinoyat qilgan bo’ladi».

Hozirgi kunda jahon hamjamiyatini tashvishga solib kelayotgan muammolardan biri giyohvandlikdir. Bu kasallik bir necha yillardan beri ongli mavjudot egalari bo’lmish insonlarning irodasini ukib kelmoqda. Giyohvandlikka ruju qo’yishning asl sabablaridan biri o’ylamasdan qilingan hatti-harakat va irodaning sustligi hisoblanadi. Giyohvandlik komiga tushib qolgan inson undan qutilish uchun o’zini qo’lga olishi, birinchi navbatda oilasi, ota-onasi va farzandlarining kelajagini o’ylashi, o’zining insoniylik burchini his qilishi lozim.

Giyohvandlik odam organizmiga asta-sekin ta’sir qilib, keyinchalik butunlay o’ziga bo’ysundirib oladi. Giyohvand moddani qabul qilgan odam boshida o’zini yengil, barcha tashvishlarni unutgandek his qilishi va yana bir marta bu og’uni totib ko’rishga o’zida juda kuchli mayl uyg’onadi. ikkinchi va undan keyingi kunlarda og’u o’z ta’sir kuchini ko’rsata boshlaydi. Tana harorati ko’tarilib, suyaklar zirqirab og’riydi. Giyohvand modda qabul qilgan odam uchun atrof-muhitda bvo’layotgan hodisalar qiziqtirmay qoladi, uning uchun tezroq og’u qabul qilsa va bu azoblardan qutulish kabi fikrlar miyasida charx ura boshlaydi.

Bemor o’z vaqtida davolanmasa, kasallik oxir-oqibat uni o’lim sari yetaklashi mumkin. Buning oldini olish uchun o’z irodasini to’play olishi va sabr-bardosh bilan o’z nafsi quliga aylanib qolishdan saqlanishi kerak.

Insoniyatni bir necha yillardan beri o’ylantirib turgan yana bir zararli kasallik ichkilikbozlikdir. Ichkilikbozlikning kelib chiqish sabablari juda ko’p bo’lib, birinchi navbatda odam o’zini hayotdan to’yib ketgandek, tashvishlaridan tezroq qutilish va nimanigdir alamida ichkilikka ruju qo’yishi mumkin.

Ichkilikbozlik ham jiddiy kasallik hisoblanib, u birinchi navbatda inson organizmiga qattiq ta’sir qiladi. O’pka, jigar va oshqozon, nafas olish sistemalari va yana bir qancha a’zolarni ishdan chiqarishi tabiiy. Buning oldini olish uchun inson o’z irodasiga tayanib, hayot to’siqlarini faqat o’z kuchi bilan yengib o’tishi mumkinligiga ishonishi va bekorchilikdan voz kechishi kerak.

Bu kasalliklarning oldini olish faqat va faqat o’zimizga bog’liq ekanligini va hech qachon koinotda yagona ongli mavjudot ekanligimizni, Olloh ta’olo bergan ongimiz, fikrlash qobilyatimizdan unumli foydalanishga harakat qilishimiz lozimligini unutmasligimiz kerak.


403 Forbidden

403 Forbidden


nginx/1.10.3