Odam savdosi

O‘ZBEKIST0N RESPUBLIKASINING QONUNI «ODAM SAVDOSIGA QARSHI KURASHISH TO‘G‘RISIDA»GI O‘ZBEKIST0N RESPUBLIKASI QONUNI QABUL QILINGANLIGI MUNOSABATI BILAN O‘ZBEKIST0N RESPUBLIKASINING JINOYAT KODEKSIGA 0‘ZGARTISH VA QO‘SHIMCHA KIRITISH HAQIDA

Qonunchilik palatasi tomonidan 2008 yil 14 avgustda qabul qilingan Senat tomonidan 2008 yil 29 avgustda ma’kullangan

1 — modda.

0‘zbekiston Respublikasining 1994 yil 22 sentyabrda qabul qilingan 2012-XP-sonli Qonuni bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Republikasining Jinoyat kodeksiga

(0‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Axborotnomasi, 1995 yil, № 1, 3-modda; 0‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi, 1996 yil, № 9, 144-modda; 1997 yil, № 2, 56-modda, № 9, 241-modda; 1998 yil, № 5-6, 102-modda, № 9, 181-modda; 1999 yil, № 1, 20- modda, № 5, 124-modda, № 9, 229-modda; 2000 yil, № 5-6, 153-modda; 2001 yil, № 1-2, 23- modda, № 9-10, 165-modda; 2002 yil, № 9, 165-modda; 2003 yil, № 1, 8-modda, № 9-10, 149- modda; 2004 yil, № 1-2, 18-modda, № 9, 171-modda; 04zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining Axborotnomasi, 2005 yil, №9,314-modda, № 12, 417, 418-modsalar; 2006 yil, № 6, 261-modda, № 12, 656-modda; 2007 yil, № 4, 158, 166-moddalar, № 6, 248-modda, № 9, 416, 422-moddalar, № 12, 607-modda; 2008 yil, № 4, 187, 188, 189-moddalar) quyidagi o’zgartish va qo’shimcha kiritilsin:

  1. I) 135-modda quyidagi tahrirda bayon etilsin; «135-modda. Odam savdosi Odam savdosi, ya’ni odamni olish-sotish yoxud odamni undan foydalanish rnaqsadida yollash, tashish, topshirish, yashirish yoki qabul qilish -uch yildai besh yilgacha ozod- likdan maxruin k,ilish bilan jazolanadi.

0‘sha harakatlar:

  1. o‘girlash, zo‘rlik ishlatish yoki zolrlik ishlatish bilan qo‘rkitish yoxud majburlashning boshqa shakllarini qoMlash orqali;
  2. ikki yoki undan ortiq shaxsga nisbatan;
  3. v) ojiz ahvoldaligi aybdorga ayon boigan shaxsga nisbatan;
  4. g) aybdorga moddiy jihatdan yoki boshqa jib atdan qaram bo‘lgan shaxsga nisbatan;
  5. takroran yoki xavfli retsidivist tomonidan;
  6. bir guruh shaxslar tomonidan oldindan til biriktirib; j) xizmat mavqeidan foydapangan holda;
  7. z) jabrlanuvchini 0‘zbekiston Respublikasining Davlat chegarasidan olib o’tgan holda >oki uni chet elda konunga xilof ravishda ushlab turgan holda;
  8. i) qalbaki hujjatlardan foydalangan holda, xuddi shuningdek jabrlanuvchining shaxsini tasdiqlovchi hujjatlarni olib qo‘ygan, yashirgan yoxud yo‘q qilib yuborgan holda;
  9. k) kishi a’zolarini kesib olib, boshqa kishiga ko‘chirish (transplantat) maqsadida sodir etilgan bo‘lsa, -

besh yildan salddz yilgacha ozodlikdan mahrum kilish bilan jazolanadi.

Usha harakatlar:

  1. oln sakkiz yoshga to‘lmaganligi aybdorga ayon boigan shaxsga nisbatan sodir etilgar

boMsa;

  1. jabrlanuvchining o‘limiga yoki boshka og‘ir oqibatlarga sabab bo’lsa; v) o‘ta xavfli retsidivist tomonidan sodir etilgan bo‘lsa;
  2. g) uyushgan guruh tomonidan yoki uning manfaatlarini ko‘zlab sodir etilgan bo’lsa, — sakkiz yildan o‘n ikki yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi»;
  • 2) sakkizinchi bo‘Iim quyidagi mazmundagi atama bilan toMdirilsin:

«Odamlardan foydalanish — boshqa shaxslarning fohishaligidan foydalanish yoki ulardan shahvoniy foydalanishning boshqa shakllari, majburiy mehnat yoki xizmatlar, qullik yoki qullikka o‘xshash odatlar, erksiz holat yoxud inson a’zolari yoki to‘qimalarini ajratib olish».

2-modda. Ushbu Qonun rasmiy e’lon qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.

Uzbekiston Respublikasining

Prezidenti  I. KARIMOV

Toshkent shahri, 2008 yil 16 sentyabr № 0‘RQ -179

0‘ZBEKIST0N RESPUBLIKASI PREZIDENTINING QARORI

08.07.2008 y. PQ-911

ODAM SAVDOSIGA QARSHI KURASHISH SAMARADORLIGINI OSHIRISH CHORA-TADBIRLARI TO‘G‘RISIDA

0‘zbekiston Respublikasining «Odam savdosiga qarshi kurashish to‘g‘risida» 2008 yil 17 apreldagi Qonuniga muvofikq hamda odam savdosiga qarshi kurashish faoliyatini takomillashtirish maqsadida:

  1. 2008 — 2010 yillarda odam savdosiga qarshi kurashish’samaradorligini oshirish bo‘yicha Milliy tadbirlar rejasi 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
  2. Vazirliklar, davlat qo‘mitalari, idoralar, jamoat birlashmalari va boshqa nodavlat notijorat tashkilotlari 2008 — 2010 yillarda odam savdosiga qarshi kurashish samaradorligini oshirish bo‘yicha Milliy tadbirlar rejasiga kiritilgan chora-tadbirlarning o’z vaqtida amalga oshirilishini ta’minlasin.
  3. Odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha Respublika Idoralararo komissiyasi 2-ilovaga muvofiq tarkibda tuzilsin.

Ma’lumot uchun qabul qilinsinki, 0‘zbekiston Respublikasining «Odam savdosiga qarshi kurashish to‘g‘risida»gi Qonuniga muvofiq Respublika Idoralararo komissiyasining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

  • odam savdosiga qarshi kurashish sohasida davlat organlari, fuqarolarning o»z-o’zini boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlari faoliyatini muvofiqlashtirish:
  • odam savdosiga imkoniyat yaratuvchi sabablar va shart-sharoitlarni aniqlash hamda bartaraf etish ishlari samaradorligini oshirishga qaratilgan tadbirlarni tashkil qilish;
  • odam savdosi ko‘lami, holati va tendensiyalari to‘g‘risida axborot to’plash va tahlil etish;
  • hududiy idoralararo komissiyalar faoliyatini muvofiqlashtirish;

e odam savdosi jabrdiydalariga yordam ko‘rsatish va himoya qilish ishlarini yaxshilash bo‘yicha takliflar tayyorlash;

  • odam savdosiga qarshi kurashish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish yuzasidan takliflar tayyorlash;
  • odam savdosiga qarshi kurashish masalalari to‘g‘risida aholini xabardor qilish tadbirlarini tashkil etish.
  1. Odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha Respublika Idoralararo komissiyasi tobg‘risidagi nizom 3-ilovaga muvofiq tasdiqlansin.

Belgilansinki, Odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha Respublika Idoralararo komissiyasining vakolatiga kiradigan masalalar bo‘yicha qarorlari barcha vazirliklar. davlat qo‘mitalari, idoralar, jamoat tashkilotlari va boshqa nodavlat notijorat tashkilotlari tomonidan bajarilishi shart.

  1. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimliklari odam savdosiga qarshi kurapshsh bo‘yicha hududiy idoralararo komissiyalarni tuzsin va faoliyatini tashkil etsin.

Belgilab, qo‘yilsinki, odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha hududiy idoralararo komissiyalarga tegishli ravishda Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Raisi, viloyatlar va Toshkent shahar hokimlari boshchilik qiladi.

  1. 0‘zbekistan Respublikasi Vazirlar Mahkamasi bir oy muddatda odam savdosi jabrdiydalariga yordam ko‘rsatish va himoya qilish bo‘yicha ixtisoslashtirilgan muassasalar tuzish va ularning faoliyatini tashkil etash, ushbu muassasalar tomonidan odam savdosidan jabr ko‘rganlarni ijtimoiy jihatdan tiklash ipsharini amalga oshirish yuzasidan qaror qabul qilsin hamda odam savdosi jabrdiqsalariga yordam ko‘rsatish va himoya qilish bo‘yicha ixtisoslashtirilgan muassasalar to‘g‘risidagi nizomni tasdiklasin.
  2. Mazkur Qarorning ijrosini nazorat qilish 0‘zbekistan Respublikasi Bosh vaziri SH.M. Mirziyoev va 0‘zbekistan Respublikasi Prezidentining Davlat maslahatchisi I.B.Abdullaev zimmalariga yuklansin.

0‘zbekiston Respublikasi Prezidenti                                            I. Karimov

Ilovalar rus tilidagi matnda berilgan.

«0‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari to‘plami», 2008 yil, 28-son, 268-modda.

Norasmiy tarjima

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2008 yil 8 iyuldagi PQ-911 qaroriga 3-ILOVA

ODAM SAVDOSIGA QARSHI KURASHISH BO‘YICHA RESPUBLIKA IDORALARARO KOMISSIYASI TO‘G‘RISIDA

NIZOM

  1. Umumiy qoidalar
  2. Odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha Respublika Idoralararo Komissiyasi (keyingi matnlarda — Komissiya) odam savdosiga qarshi kurashishni amalga oshiruvchi davlat organlarining faoliyatini muvofiqlashtiruvchi organ hisoblanadi.

Komissiya tomonidan qabul qilingan qaror barcha vazirliklar, davlat qo^mitalari, boshqarmalar, jamoat birlashmalari va boshqa nodavlat notijorat tashkilotlar tomonidan ijro etilishi majburiy hisoblanadi.

  1. Komissiya o‘z faoliyatini 0‘zbekiston Respublikasi qonunlari, 0‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalarining qarorlari, O^zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon, qaror va buyruqlari, 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va buyruqlari, ushbu Qaror va boshqa qonun aktlariga muvofiq amalga oshiradi.
  2. Komissiya Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha hududiy idoralararo komissiyalar bilan o‘zaro hamkorlikda faoliyat olib boradi.
  3. Komissiyaning asosiy vazifalari
  4. Komissiyaning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

davlat organlari, fuqarolarning o‘zini-o‘zi boshqarish organlari va nodavlat notijorat tashkilotlarning odam savdosiga qarshi kurashish sohasidagi faoliyatini muvofiqlashtirish;

odam savdosiga imkon beruvchi sabablar va sharoitlarni aniklash hamda bartaraf etishga doir ishlar’samaradorligini oshirishga qaratilgan tadbirlarni tashkil etish;

odam savdosining lco‘lami, holati va xususiyatlari to‘grisida axborot to‘plash hamda tahlil

qilish;

hududiy idoralararo komissiyalarningfaoliyatini muvoqlashtirish;

odam savdosidan jabrlanganlarga yordam ko‘rsatish va ularni himoya kilish ishlarini yaxshilash bo‘yicha takliflar tayyorlash;

odam savdosiga karshi kurashish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflar tayyorlash;

odam savdosiga qarshi kurashish masalalari haqida aholini xabardor qilish bo‘yicha tadbirlarini tashkil etish;

odam savdosidan jabrlanganlarga yordam ko‘rsatish va ularni himoya qilish bo‘yicha ixtisoslashtirilgan muassasalar faoliyatini idora etish va nazorat kilish.

  • Komissiyaning huquk va majburiyatlari
  1. Komissiyaning huquqlari:

odam savdosiga qarshi kurashuvchi davlat organlari va odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha hududiy idoralararo komissiyasi faoliyatining samaradorligini oshirishga yo‘naltirilgan qaror qabul qilish;

belgilangan tartibda komissiya vakolatiga taalluqli bo‘lgan axborotlami vazirliklar, davlat qo‘mitalari va idoralar, joylardagi davlat hukumati idoralari, fuqarolami o‘zini o‘zi boshqarish organlari, jamoat birlashmalari va boshqa nodavlat notijorat tashkilotlardan so‘rash va qabul qilib olish;

odam savdosining lcoMami, holati va tendensiya to‘grisidagi tahlil bo‘yicha odam savdosi jabrlanuvchilarini himoya qilish va yordam ko‘rsatish ishini yaxshilash, shuningdek odam savdosi doirasidagi qonunchilikni takomillashtirish bo‘yieha takliflar kiritish;

odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha faoliyat olib boruvchi davlat organlari rahbarlarining hisobotlari va ma’ruzalarini tinglash;

komissiya faoliyatining muhim masalalari bo‘yicha takliflarni o‘rganib chiqish va tayyorlash uchun ishchi guruhlar va (yoki) ekspertlar guruhini tuzish, shuningdek ushbu komissiya va guruhlarning ishiga ilmiy xodim va mutaxassislarni jalb etish;

  1. Komissiyaning majburiyatlari:

odam savdosiga imkon beruvehi sabab va sharoitlarni bartaraf etish bo‘yicha ishlarning samaradorligini oshirishga yo‘naltirilgan tadbirlarni tashillashtirish bo‘vicha 0‘zbekiston Respublikasi Prezidenti va Hukumati qarorlarini bajarish.

Komissiya tomonidan qabul qilingan qarorlarning ijrosini o‘z vaqtida amalga oshirilishi ustidan nazorat o‘rnatish va monitoring o‘tkazish.

  1. Komissiya faoliyatini tashkillashtirish
  2. Komissiyaning shaxsiy tarkibi 0‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tasdiqlanadi.
  3. Komissiya o‘z faoliyatini muntazam ravishda olib boradi va o‘z yig‘ilishlarini zaruriyatga qarab, lekin chorak davomida kamida bir marotaba o‘tkazadi.

Komissiya qarorlari Komissiya a’zolari yigilishi ishtirokchilarining oddiy ko’pchilik ovozi bilan qabul qilinadi. Ovozlar teng bo‘lib qolganida Komissiya raisining ovozi hal qiluvchi hisoblanadi.

Komissiyaning qarorlari yig‘ilishda ishtirok etgan Komissiya a’zolari tomonidan imzolangan va Komissiya raisi yoki uning o‘rinbosari tomonidan tasdiqlangan bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi. Komissiya a’zolari bayonnomalarni imzolayotgandan o‘zlarining alohida fikrlarini bildirish huquqiga egadirlar.

  1. Komissiyaning ishchi organi funksiyalarini 0‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi (keyingi matnlarda- ishchi organ) amalga oshiradi.

Ishchi organ quyidagilar bilan ta’minlaydi:

Komissiya faoliyatining tashkiliy — texnik ta’minlanishi:

Komissiyaning ish rejasini ishlab chiqish, uni amalga oshirilishi ustidan nazorat qilish, shuningdek Komissiyaning joriy ishlarini tasdiqlangan rejaga muvofiq tashkillashtirish;

vazirliklar, davlat qo‘mitalari va idoralari, joylardagi hokimiyat organlari, fuqarolarni o‘zini o‘zi boshqari organlari, jamoat birlashmalari va boshka nodavlat notijorat tashkilotlari bilan hamkorlikda komissiya qabul qilgan karorlarining amalga oshirilishini nazorat qilish, Komissiya raisiga munosib axbort va takliflami kiritish;

kelib tushgan korrespondensiyalarni ko‘rib chiqish va Komissiya vakolatga kiruvchi masalalarni hal etish bo‘yicha qarorlami tayyorlash;

0‘zbekiston Respublikasining Prezidenti va 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga odam savdosiga qarshi kurashishga yordam beradigan choralarning samaradorligini takomillashtirish bo‘yicha takliflami tayyorlash va kiritishni tashkillashtirish.

Odam savdosiga qarshi kurashishning dolzarb yo‘nalishlari

Hozirgi vaiitda transnatsional uyushgan jinoyatchilikning turlaridan biri — odamlar savdosi bilan boglik jinoyatlar xisoblanib, bu bugungi kunning eng dolzarb muammosi bulib kolmokda. Odamlami turli maksadlarda ekspluatatsiya kilishning ijtimoiy xavflilik darajasi ortgani, bunday kilmishlarning uyushgan jinoiy guruxlar tomonidan sodir etilayotgani, ayniksa bundan kupincha ayollar va bolalar jabrlanayotgani, transmilliy jinoyatchilikning asosiy daromad manbayiga aylangani unga karshi kurash choralarini kuchaytirishni talab etmokda. Ma’lumki, bunday jinoiy gurux a’zolari sayyoxlik va boshka «nikoblar» ostida Uzbekistan fukarolarini, asosan: 1) xotin-kizlar shaxvoniy xizmat kursatish; 2) erkaklarni esa kul kilib sotib yuborish evaziga katta mikdorda moliyaviy daromad olishga erishib kelmokdalar.

Bu turdagi jinoyatlar Uzbekistan fukarolarini «yaxshi va serdaromad ish topib berish» nikobi ostida aldab, ularga kushni davlatlar orkali viza ochtirish yuli bilan tranzit usulida uzok xorijiy davlatlarga olib chikib ketish yuli bilan sodir etilmokda,

Jaxon bozorida odam savdosidan kurilayotgan daromad yiliga 7 milliard dollargacha kutarilmokda. Birlashgan Millatlar Tashkiloti va kochoklar buyicha xalkaro tashkilotlar ekspertlari baxosiga kura, sungi yillarda bu xildagi jinoyatchilik shiddat bilan usib borayapti. Taxminlarga kura, ushbu kabixlikdan jabrlanganlar soni yiliga urtacha 2,7 million kishiga etmokda. Odam savdosi bozori xozirgi kunda er yuzida narkotik savdosi va kurol savdosidan keyin uchinchi urinni egallaydi.

Odam savdosi — davrimizning utkir muammolaridan biri. Jinsiy ekspluatatsiya, majburiy mexnat, bolalarni ogir mexnat azoblariga duchor kilish, tilanchilik, odam organlari va tukimlarini kuchirish maksadida odamfurushlik bilan shugullanish — barchasi ushbu jinoyatning mudxish shakllaridan sanaladi.

Mustakillikka erishilgandan keyingi utgan davr mobaynida mamlakatimiz va fukarolarimiz xayotida ijtimoiy, iktisodiy, siyosiy va ma’naviy jabxalarda katta uzgarishlar ruy berdi. SHu bilan birga ushbu imkoniyatlardan ayrim fukarolar garaz maksadlarda foydalanmokdalar. Turli yullar bilan fukarolarni yollash, MDX ga a’zo va xorijiy davlarlarga olib borib, ulardan shaxvoniy va boshka maksadlarda foydallanish xollari sungi paytlarda kuplab kayd etilmokda.

Uzbeksiton Respublikasi xukumati tomonidan bu yunalish butun Dunyo xamjamiyati tomonidan eng dolzarb muammolardan biri bulib kolayotganligini nazarda tutgan xolda va bu jinoyatchilikka karshi kurashni kuchaytirish maksadida kator choralar belgillanmokda.

Jumladan:

  1. 2008 yil 8 iyul kuni (Konunchilik palatasi tomonidan 2008 yil 23 iyunda kabu! kilingan, Senat tomonidan 2008 yil 27 iyunda ma’kullangan)Birlashgan Millatlar Tashkilotining Transmilliy uyushgan jinoyatchilikka karshi konvensiyasini (Nyu-York, 2001 yil 15 noyabr) tuldiruvchi Odam savdosining, ayniksa ayollar va bolalar savdosining oldini olish xamda unga chek kuyish va uning uchun jazolash xakidagi Protokol ratifikatsiya kilindi.
  2. 2008 yil 17 aprel kuni (Konunchilik palatasi tomonidan 2008 yil 18 martda kabul kilingan, Senat tomonidan 2008 yil 27 martda ma’kullangan) «Odam savdosiga karshi kurashish tugrisida» Uzbekistan Respublikasining Konuni kabul kilindi. Konun 4 bob, 17-moddadan iborat.
  3. Uzbekistan Respublikasining «Odam savdosiga karshi kurashish tugrisida»gi Konunining 6- moddasiga va Uzbekistan Respublikasi Prezidentining 2008 yil 8 iyul kunidagi «Odamlar savdosiga Karshi kurashish samaradorligini oshirish tugrisida»gi №-911 sonli karoriga muvofik Odamlar savdosiga Karshi kurashish buyicha Respublika Idoralararo komissiyasi tuzildi.

2008 yil 23 iyul kuni Uzbekistan Respublikasi Bosh prokuraturasida ushbu idoralararo komissiyaning birinchi yigilishi bulib utdi. Yigilish karori bilan Respublika Idoarlararo komissiyasining 2008 yil 2-yarmiga belgilangan ish rejasi, doimiy faoliyat kursatuvchi taxliliy ishchi guruxi va uning tarkibi xamda odam savdosiga karshi kurashish buyicha xududiy idoralar komissiyalaming namunaviy Nizomi tasdiklandi. Xuddi shunday Korakalpogiston Respublikasi, Toshkent shaxri va viloyatlarda xam odam savdosiga karshi xududiy idoralararo komissiyasi tuzilib, komissiya raisi shaxar va viloyat xokimlaridir.

  1. 2008 yil 16 sentyabr kuni (Konunchilik palatasi tomonidan 2008 yil 18 martda kabul kilingan, Senat tomonidan 2008 yil 27 martda ma’kullangan) «Odam savdosiga karshi kurashish tugrisida»gi Uzbekistan Respublikasi Konuni kabul kilinganligi munosabati bilan Uzbekistan Respublikasining Jinoyat kodeksiga uzgartirish va kushimcha kiritish xakida»gi Uzbekistan Respublikasi Konuni kabul kilindi.

Odam savdosi — lcuch bilan taxdid kilish yoki kuch ishlatish yoxud boshka majburldash shakllaridan foydalanish, ugirlash, firibgarlik, aldash, xokimiyatni suiiste’mol kilish yoki vaziyatning kaltisligidan foydalanish orkali yoxud boshlca shaxsni nazorat kiluvchi shaxsning roziligini olish uchun tulovlar yoki manfaatdor etish evaziga ogdirib olish orkali odamlardan foydalanish maksadida ularni yollash, tashish, topshirish, yashirish yoki kabul kilish. Odamlardan foydalanish boshka shaxslarning foxishaligidan foydalanish yoki ulardan shaxvoniy foydalanishning boshka shakllarini, majburiy mexnat yoki xizmatlarni, kullik yoki kullikka uxshash odatlarni, erksiz xolat yoxud inson a’zolarini yoki tukaimalarini ajratib olishni anglatadi.

Odam savdosi bilan shugullanuvchi shaxs -mustakil ravishda yoki bir gurux shaxslar tarkibida odam savdosi Bilan boglik xar kanday xarakatni sodir etuvchi jismoniy yoki yuridik shaxs, shuningdek uz xarakatlari Bilan odam savdosiga kumaklashadigan, xuddi shuningdek garchi uz mansab vakolatlariga kura tuskinlik kilishi va karshi kurshi shart bulsa xam odam savdosiga tuskinlik kilmaydigan yoki karshi kurashmaydigan mansabdor shaxs.

Odam savdosiga karshi kurashish — odam savdosining oldini olish uni aniklash, unga chek kuyish, uning okibatlarini minimallashtirish, odam savdosidan jabrlanganlarga yordam kursatish buyicha faoliyat;

Konunga muvofik Odam savdosiga karshi kurashish buyicha faoliyatni amalga oshiruvchi davlat organlari kuydagilardan iborat

  • Uzbekistan Respublikasi Ichki ishlar vazirligi;
  • Uzbekistan Respublikasi Milliy xavsizlik xizmati;
  • Uzbekistan Respublikasi Tashki ishlar vazirligi; Uzbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalari va konsullik muasasalari;
  • Uzbekiston Respublikasi Soglikni saklash vazirligi;

Odam savdosiga karshi kurashish faoliyatini konun xujjatlariga muvofik boshka davlat organlari xam amalga oshirishi mumkin;

Uzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksiga uzgartish va kushimchalar kiritish tugrisidagi Konuniga binoan Jinoyat kodeksining Odam savdosi uchun javobgarlik belgilangan 135-moddasining yangi taxriri kabul kilindi. CHunki moddaning avvalgi nomi «Odamlardan foydalanish uchun ularni yollash» degan taxrirda berilgan edi. Jinoyat kodeksining 135-moddasi avvalgi taxririda fakatgina odamlardan foydalanish uchun ularni yollash uchun javobgarlik belgilangan bulib xalkaro xukukiy xujjatlarda belgilangan odam savdosi bilan boglik jinoiy kilmishlarning barchasini kompleks tarzda kamrab olmaydi. Boz ustiga u shaxsning xukuk va erkinliklarini, sha’ni va lcadr kimmatini tulik muxofaza kilishga imkon bermaydi. Kolaversa, Ushbu moda dispozitsiyasida jinoiy xatti-xarakat belgilari anik kursatilmagan. YAngi taxrirdagi 135- moddaning 1- kismida esa Odam savdosi, ya’ni odamni olish-sotish yoki uni ekspluatatsiya kilish maksadida yollash, tashish, topshirish, yashirish yoki kabul kilish deb, jinoyat tarkibining obektiv belgilari anik kursatilgan. Ushbu modda 3 kismdan iborat bulib, uning 2-kismida javobgarlikni ogirlashtiruvchi lOta xolat nazarda tutilgan. Bular odam savdosini nochor yoki ojiz axvoldagi shaxsga yoxud aybdorga karam bulgan shaxsga nisbatan sodir etish, jabrlanuvchini chet davlatga olib chikib ketish yoki transplantant kilish maksadlarida sodir etish, jabrlanuvchini ugirlab, zurlik ishlatib yoki zurldik ishlatish xavfi bilan taxdid kilib, yoxud boshka majburlash shakllaridan foydalanib, ikki yoki undan ortik shaxsga nisbatan, bir gurux shaxslar tomonidan oldindan til biriktirib, mansabdor shaxsning xizmat mavkeyidan foydalanib sodir etish, xujjatlarni kalbakilashtirib yoki jabrlanuvchining xujjatlarini yashirib kuyib yoki yuk kilib yuborib ilojsiz axvolga solib kuyish bilan sodir etish xolatlarida namoyon bul ad i.

Ijtimoiy xavflilik darajasi yukori bulgan bu jinoyatlar uchun Konunning 2-kismida javobgarlik nazarda tutilgan

Konunning 135-moddasi 3-kismida esa javobgarlikni uta ogirlashtiruvchi 4 ta xolat nazarda tutilgan. CHunonchi, ular odam savdosi voyaga etmagan shaxsga nisbatan, yoki jablanuvchining ulimi yoxud boshka ogir okibatlar bilan sodir etilganda, uta xavfli retsidevist tomonidan, uyushgan gurux tomonidan yoki uning manfaatlarini lcuzlab sodir etilganda kurinadi va buning uchun javogarlilcni ogirlashtiruvchi xolat sifatida JKning 135-moddasi 3 kismda javobgarlik nazarda tutilgan. Bu jinoyat boshka jinoyatlar bilan birgalikda sodir etilganda jinoyatlar majmui sifatida kvalifikatsiya kilinadi.

Mazkur kilmishlarning ijtimoiy xavflilik darajasi yukoriligi, jamiyat azolaring sogligi, xayoti va boshka xukuklariga tajovuz kilishi, ayniksa yoshlarning axlokiga salbiy tasir kursatayotganligi etiborga olinib jazo choralari kuchaytirilgan. Avvalgi taxrirdagi JKning 135-moddasi 1- kismi buyicha konunda 6 oygacha kamok jazosi nazarda tutilgan bulsa amaldagi yangi Konunda 3 yildan 5 yilgacha, 2- kismiga kura 5 yilgacha ozodlikdan maxrum kilish belgilangan bulsa, amaldagi yangi Konunda 5 yildan 8 yilgacha, 3- kismi sanksiyasida 5 yildan 8 yilgacha ozodlikdan maxrum kilish belgilangan bulsa, amaldagi yangi Konunda 8 yildan 12 yilgacha ozodlikdan maxrum kilish jazosi belgilandi,

Jinoyatning ob’ekti — shaxsning ozodligi, sha’ni va kadr kimmati.

Jinoyatning ob’ektiv tomoni — odamni olish-sotish yoxud odamni undan foydalanish maksadida yollash, tashish, topshirish, yashirish yoki kabul kilish.

Jinoyatnig sub’ekti — 16 yoshga tulgan jismoniy shaxs yoki yuridik shaxs.

Jinoyatning sub’ektiv tomoni — jinoyat bila turib tugri kasddan sodir etiladi. Jinoyat yollovchi va tegishli shaxs urtasida yollash maksadida bitim (ogzaki, shartnoma tarzidagi yozma bitim va xokazolar) tuzilgan vaktdan boshlab tugallangan xisoblanadi.

Yollash bosqichlari

Ushbu boskichni amalga oshirish uchun odamlar savdogarlari jabrlanuvchini uz oilasini tashlab ketishiga va ular bilan birga junashga majburlashlari yoki ishontirishlari kerak. Bunga kator usullar bilan erishish mumkin. Ba’zi jabrlanuvchilami zuravonlik yordamida oddiy usul bilan, ya’ni uni giyox intoksikatsiyasi xolatiga keltirib olib ketish mumkin. Boshkalar yollovchi bilan shartnoma tuzib uz xoxishlari bilan ketadilar. Bunda yollovchi extimoldagi jabrlanuvchi bilan gazetadagi e’lon, ishga joylashtirish buyicha agentlik yoki shaxsiy alokalar yordamida alokaga kiradi.

Bu «kungilli» jabrlanuvchilarning ba’zilari shartnomaning xakikiy maksadiga kura tulik aldanadilar, chunki ular olib boriladigan mamlakatda yaxshi ish taklif kilinadi deb ishonadilar. Boshkalar jinsiy sharoitda ishlashlarni biladilar, lekin ish sharoitlari, yashash, moliyaviy kelishuv va shaxsiy erkinlik darajasi masalalarida yanglishib koladilar.

Ular kup xolatlarda yul xujjatlari xarajatlari, yul kira va foxishalik infrastrukturasi xarajatlari buyicha pul mablaglarini kaytarishga rozi buladilar. Bu bilan «karzdorlik majburiyati» tugrisida shartnoma yaratiladi va uning doirasida jabrlanuvchi xech kachon odamlar bilan savdo kiluvchiga uzining boshlangich karzini tulash uchun etarlicha pul mablagini ishlab topa olmaydi. Olib borish mamlakatlarida reklama, xona ijarasi kabi xarajatlardan iborat «infrastruktura» ning yashirin xarajatlari natijasida dastlabki karz kushimcha ravishda usish moyilligiga ega. Ushbu xarajatlaming mavjudligi va ularga bulgan ma’suliyat yollash boskichida jabrlanuvchilarga ma’lum kilinmaydi.

Olib borish bosqichlari.

Olib borish yullari va usullari geografik sharoitlarga boglikdir. Jabrlanuvchilami olib boriladigan mamlakatlarga samolyotlarda, kayiklarda, temir yul buylab olib borishadi yoki ular yayov borishadi.

Bu yul tranzit mamlakatini uz ichiga olishi mumkin yoki u kelib chikish va olib borish mamlakatlari orasida tugridan-tugri bulishi mumkin. CHegaralardan utish ochik yoki yashirin xolatda, konuniy yoki nokonuniy amalga oshirilishi mumkin. Odamlar savdogarlari kupincha uzlarining jabrlanuvchilari uchun kalbaki xujjatlarni tayyorlashadi va ularning xavfsizligini ta’minlash maksadida olib borish boskichi davomida ularni kuzatib borishadi.

Ekspluatatsiya boskichi.

Jinsiy ekspluatatsiya maxalliy jinsiy sanoat sharoitlari va politsiya nazorati darajasiga boglik buladi. Jabrlanuvchilar kuchada, «kizil chiroklar» xududlarida, foxishalik uylarida, erotik yoki striptiz klublarda, tashrifchilarni kunglini ochadigan ayollar mavjud barlarda, eksport agentliklarida, saunalarda va ukalash salonlarida, shunindek shaxsiy manzillarda uz xizmatlarini foxisha sifatida takdim kiladilar. Ularda kup soatlar davomida ishlashni va mijozlarning xoxshiga binoan barcha jinsiy xizmatlarni takdim kilishlari talab etiladi.

Jabrlanuvchilarning buysinishini ta’minlash uchun odamlar savdogarlari nazoratning turli mexanizmlarini kullashlari mumkin. Ular orasida keng tarkalgani kuyidagilardir:-

  • Yul va shaxsiy xujjatlarni tortib olish va ushlab kolish.
  • Boshkalar bilan jamoat alokalariga imkoniyatsiz bulgan foxishalik yularida va maxfiy xonadonlarda saklash va doimiy nazorat.
  • Jabrlanuvchilarda boshka jabrlanuvchilar bilan uzaro alokalarning barcha shakllari paydo bulishini yoki odamlar savdosi faoliyati tugrisida batafsil ma’lumotlami egallashlarini oldini olish maksadida manzilni va ishchilarni doimiy uzgartirish.
  • Politsiya tomonidan yordam izlash kurkituvini ularga singdirish.
  • Ularga yoki kelib chikish mamlakatlardagi ularning yakinlariga nisbatan jismoniy yoki jinsiy zuravonlikni kullash taxdididan foydalanish.

Jabrlanuvchilar bilan ishlash va ular bilan utkazilgan suxbatda aniklanishi lozim bulgan xolatlar:

Ushbu boskichda kuyidagi savollarga javob olish lozim:

YOllash va olib chikish.

  • Jabrlanuvchi ugirlanganmidi? Ugirlangan bulsa, kay tarzda, lcaerda va kay xolda?
  • Jabrlanuvchi lcaerda ushlab turilgan? Xonaning umumiy lcurinishi, mebellar va boshkalar.
  • Jabrlanuvchi lcanday muxitda salclanganligini ta’riflab bera oladimi?
  • Jabrlanuvchi bilan odamlar savdogarlari orasida boshlangich aloka bulganmi?
  • Kanday va kaerda ilk aloka urnatilgan?
  • Aloka kay usulda paydo bulgan? Bu aloka kay tarzda urnatilgan reklama yoki bevosita odamlar savdogarlari yoki uchinchi shaxs orlcalimi?
  • Kanday aloka vositalari mavjud edi?
  • Kanday tayyorgarlik lcurilgan va jabrlanuvchi bu tayyorgarlikning axamiyatini tushunganmi?
  • Jabrlanuvchi uzini foxishalilcka muljallanayotganligini bilganmi, agar bilgan bulsa unda kaysi turiga borishini muxokama kilingan: kucha foxishaligi, foxishaxona yoki ayollar agentlilclarigami?
  • Jabrlanuvchi belgilangan maksadga nisbatan aldanganmi? Aldangan bulsa, u xolda taklif kilingan ish tugrisida nimalar deyilgan? U lconuniy ish bulganmi, masalan, ofisda yoki jinsiy industriyada ikkilamchi ish, masalan striptiz — barda ralclcosa yoki tungi lclubga kelayotgan mexmonlarni kutib oluvchi va joylashtiruvchi kiz sifatida.
  • Jabrlanuvchi olib borish mamlalcatida kaerda va kirn bilan yashashi tugrisida nima deyishgan?
  • Moliyaviy bitim kanday bulgan — u kandaydir pul milcdorini avans bilan tulaganmi, yoki «lcarz majburiyati» tugrisida bitim tuzilganmi?
  • Agar lcarz majburiyati tugrisida suz borgan bulsa kanday mikdor belgilangan va kanday tulash muddati urnatilgan?
  • Tulov kay tarzda bajarilishi lceralc edi: bevosita odamlar savdogarlari orlcalimi yoki bank orkali, yoki valyutani olib chikish mamlakatiga yoki uchinchi mamlakatga utkazish yuli bilanmi?
  • Jabrlanuvchiga olib borish mamlakatida foxishaxonada yashaganligi uchun ijara xaki yoki reklama kabi lcushimcha xarajatlami tulashi tugrisida aytilgan edimi?
  • Odamlar savdogarlari jabrlanuvchining uy manzilini yoki yakinlari va oilasiga alokador kandaydir ma’lumotlarni bilishganmi? Ular jabrlanuvchining sotilishidan oldin bunday tafsilotlarni bilganliklarini aytishganmi?
  • Jabrlanuvchi mamlakatdan chilcib lcetishdan oldin uzining manzilidan tashkari boshka joyda yashaganmi?
  • Jabrlanuvchiga lcancha vakt ishlashni va lcanday yunalishga rioya kilishni kerakligini aytishganmi?
  • Jabrlanuvchining oila a’zolari yoki boshka yakinlari uning kelushuvi xakida bilishganmi?Jabrlanuvchi mamlakatdan kontrabanda yuli bilan olib chikib ketilganmi yoki u ochik safar kilganmi?
  • Jabrlanuvchi sotilishidan oldin jinsiy, jismoniy yoki psixologik zuravonlilcka yulildcanmi yoki nokonuniy tarzda ozodlikdan maxrum kilinganmi? SHunday bulgan bulsa «S» Nazorat ruyxatiga muvofik barcha tafsilotlarni ifodalash lozim.
  • YUkorida sanab utilgan bandlar buyicha barcha vokealarning kandaydir guvoxlari bulganmi?

Tranzit mamlakatlari — olib utish.

Tranzit mamlakati mavjud bulmasligi mumkin. Traffiking bevosita kelib chikish mamlakatidan olib borish mamlakatigacha tuxtovsiz amalga oshirilishi mumkin. Bu aksincha, tranzit mamlakatlari bir nechta bulishi mumkin va ularning xar biriga aloxida e’tibor berish lozim. Kuyida ushbu boskichda surovni utkazayotgan xodim kurib chikishi lozim bulgan kushimcha masalalar berilgan:

  1. Tranzit mamlakatiga kirgan sana, j oyi va vakti.
  2. Kirish maxfiy bulganmi yoki ochik xolda?
  3. Agar maxfiy bulgan bulsa, unda kanday usul kullanilgan? Jabrlanuvchi bilan kim bulgan? Kanday transport vositasi foydalanilgan va u chegara punktida tuxtaganmi?
  4. Tuxtagan bulsa, chegara punktida xukukni muxofaza kilish organlari mansabdor shaxslari jabrlanuvchini tekshirganmi? Jabrlanuvchi kandaydir xujjatlarni tuldirganmi, masalan, mamlakatga kirish xujjatlari, bojxona deklaratsiyalari va xokazo.
  5. Jabrlanuvchi kanday identifikatsiya va (yoki) yul xujjatlaridan foydalangan? Barcha tafsilotlarni bering.
  6. Mamlakatga kirish joyida jabrlanuvchi bilan birga bulgan boshka shaxslar xam tekshirilganmi va ular kandaydir xujjatlarni tuldirganmi?
  7. Jabrlanuvchi kaerda va kim tomonidan saklangan? Tulik ma’lumot bering.
  8. Jabrlanuvchi tranzit mamlakatida uzok vakt bulganmi va u saklangan sharoitlar kanday edi?
  9. Jabrlanuvchi tranzit boskichida jismoniy, jinsiy yoki psixologik zuravonlilcka yuliklcanmi? Yulilckan bulsa «S» Nazorat ruyxatiga muvofik barcha tafsilotlarni ifodalang.
  10. Jabrlanuvchi bu vakt davomida nokonuniy ozodlikdan maxrum kilinganmi? Kilingan bulsa, ozodlikdan maxrum kilish uslublari va jinoyatchilarning tulik tavsifmi va «S» Nazorat ruyxatiga muvofik barcha tafsilotlarni ifodalang.
  11. Tranzit davomida jabrlanuvchi xukukni muxofaza kiluvchi organlar yoki boshka idoralarga ma’lum bulganmi? Jabrlanuvchi bu mamlakatdaligida politsiya tomonidan tuxtatilganmi yoki tibbiy yordam olishga xaralcat kilganmi yoki davlatdan moddiy yordam talab kilganmi? Kandaydir sabablar buyicha rasmiy xujjatlarni tuldirganmi, tuldirgan bulsa barcha tafsilotlarni ifodalang.
  12. Tranzit mamlakatida jabrlanuvchi foxishalik bilan shugullanishni talab kilishganmi? Kilishgan bulsa foxishalilcning turi, joyi, moliyaviy lcelishuv tugrisida barcha tafsilotlarni ifodalang.
  13. Sana, joy, junash punlcti va tranzit mamlakatidan lcetilgan transport vositasi.
  14. Jabrlanuvchi bilan kim bulgan va ularni mansabdor shaxs tekshirganmi9
  15. Tranzit jarayonida paydo buladigan barcha kushimcha shubxadagi shaxslar, joylar va transport vositalarini barcha tafsilotlarini bering.
  16. YUkorida yoritilgan barcha bandlarga kura ushbu vokealarning barchasida kandaydir guvoxlar bulganmi? Bulgan bulsa, tulik tasviri bering.

Olib borish mamlakatlari — qabul va ekspluatatsiya.

Kuyida surovni utkazayotgan xodim ushbu boskichda kurib chikishi lozim bulgan kushimcha masalalar keltiriladi:

  1. Olib borish mamlakatiga kirish sanasi, joyi va vakti.
  2. Bu kirish maxfiy edimi yoki ochik ravishda amalga oshirildimi?
  3. Maxfiy kirish xolatida kanday uslub kullanildi? Jabrlanuvchi bilan kim bulgan edi?

Transportning kanday vositasi kullanildi va u chegarani kesib utish punktida tuxtagan edimi?

Agarda kayilcda utilgan bulsa, kaysi joyda kayikdan tushilgan edi va uni kim kutib oldi?

  1. Mamlakatga nokonuniy kirish xolatida kanday transport vositasi kullanilgan. CHegarani kesib utish punktida jabrlanuvchini xukukni muxofaza kilish organlar mansabdor shaxslari tekshirganmi? U kandaydir xujjatlarni tuldirganmi, masalan, mamlakatga kirish xujjatlari, bojxona deklaratsiyalari va xokazo?
  2. Jabrlanuvchi kanday identifikatsiya va (yoki) yul xujjatlaridan foydalangan? Ular kaerda va ulaming barcha tafsilotlari kanday?
  3. Jabrlanuvchi bilan birga safar kilayotgan boshka shaxslar xam mamlakatga kirish joylarida tekshirilganmi va ular kandaydir xujjatlarni tuldirishganmi?
  4. Mamlakatga kirish joyida jabrlanuvchini kimdir kutib olganmi? Kutib olgan bulsa u kim va uning barcha tafsilotlari kanday?
  5. Jabrlanuvchiga mamlakatga kirib kelganda shaxsni tasdiklovchi xujjatlarni va (yoki) yul xujjatlarini uzida saklab kolishga ruxsat berilganmi yoki ularni olib kuyishganmi? Olib kuyishgan bulsa kim va kachon buni kilgan?
  6. Jabrlanuvchi yuborilgan birinchi manzil kanday bulgan? Kim uni u erga junatgan va jabrlanuvchi u erga kanday etib borgan?
  7. Mamlakatga kirish joyida boshka odamlar yoki jabrlanuvchilar bor edimi? Xonadonlar nimadan iborat edi? Bu manzil jabrlanuvchi ishlagan maxfiy xonadon yoki foxishalik uyi edimi? U xonadonni batafsil tasvirlab bera oladimi?
  8. Jabrlanuvchi nokonuniy ravishda ozodlikdan maxrum etilgan edimi yoki jismoniy, jinsiy yoki psixologik zuravonlikka duchor kilingan edimi? Kilingan bulsa, «S» Nazorat ruyxati asosidagi barcha tafsilotlar Bilan ish yuritish lozim.
  9. Foxisha sifatida jinsiy ekspluatatsiya kaysi vaktda boshlangan? Jabrlanuvchi undan foxisha sifatida foydalanmokchi ekanliklarini bilganmi?
  10. Bilgan bulsa, kachon u xakikatni bilib oldi va kimdan?
  11. Foxishalikning kanday turiga uni jalb kilishgan kucha foxisha sifatida yoki jixozli xonalarda yoxud foxishalik uylarida, saunalarda va ukalash xonalarida, tungi barlarda tashrifchilarni kutib oladigan va ularning kunglini ochadigan kiz sifatida, streptiz-bardlardagi rakkosi sifatida, agentliklardagi «chakiruv buyicha kizlar» sifatidamsi?
  12. Agarda jabrlanuvchi kucha foxishabozligi bilan shugullangan bulsa, foxishalik uylarining kaysi xududida u tez-tez bulgan va jabrlanuvchi u erga kanday tushib kolgan? U foxishalik bilan shugullanayotgan paytda odamlar savdogari uni kuzatganmi?
  13. Jabrlanuvchi politsiya yoki boshlca organlarning e’tiborini uziga lcaratganmi? Uni lcuchada erkalclarga shillcimlilc lcilganligi uchun tuxtatishganmi yoki xibsga olib ayb kuyishganmi? SHunday bulsa, kachon, kaerda va kaysi ism bilan u xaralcat kilgan?
  14. Agarda jabrlanuvchi kuchalarda foxishalik bilan shugullanmagan bulsa, u kaerda ishlagan va kanday kilib u erga etib borgan?. Kim uni u erga olib kelgan? Odamlar savdogarlarning kaysi biri u foxishalik bilan shugullanayotganligini bilgan va ular bu tugrisida kanday bilib olishgan? Odamlar savdogarlari foxishalik uyida bulishganmi yoki lcuchada? Uning faoliyati muxokama kilinganmi? Muxokami kilingan bulsa, kim tomonidan?
  15. Jabrlanuvchini nazorat lcilishganmi, kilishgan bulsa, kim kilgan? Jabrlanuvchi ozodlikdan kanday darajasiga ega bulgan? U foxishalik uyini, barni yoki agentlilcni nazoratsiz koldira olar edimi?
  16. Jabrlanuvchi boshka foxishalar yoki mexmonxona xizmatchilari bilan birga ishlaganmi? Ishlagan bulsa, ularning ismini ayta oladimi va ularni tasvirlab bera oladimi?
  17. Jabrlanuvchida kochib lcetish yoki xukukni muxofaza kiluvchi organlar yordamida izlash imkoniyati bulganmi? Bulgan bulsa, u bularni amalga oshirishga xarakat kilganmi? Xarakat kilmagan bulsa, nima uchun? Bu masalalar buyicha uning fikri kanday?
  18. Jabrlanuvchi ariza berayotgan sharoit yuzasidan sunggi xulosa. Uni kutkarishdimi yoki uni uzi kocha oldimi?

Ta’Iim muassasalarida amalga oshiriladigan VAZIFALAR:

  • o‘sib kelayotgan avlodni hayotda munosib o‘rin egallashi, ularning odam savdosi jabrdiylariga aylanishi oqibatlarini oldini olish borasida tarbiyaviy-axloqiy mavzularida davra suhbatlari va uchrashuvlar tashkil etib borish;
  • 0‘zbekiston Respublikasining “Odam savdosiga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi Qonuni va 0‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2008 yil 8 iyuldagi “Odam savdosiga qarshi kurashish samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-911-sonli qarori ijrosini ta’minlash maqsadida ish-reja tuzish va ijrosi ta’minlash;
  • mazkur sohada’sinf rahbarlari, fan o‘qituvchilari, ota-onalar va mahalla hamda ichki ishlar bilan hamkorlilcni o‘rnatish, “Ma’naviyat kuni” hamda tarbiyaviy soatlarda mazkur mavzularda suhbatlar o‘tkazish;
  • ta’lim muassasalarida targ‘ibot-tashviqot va axloqiy-tarbiya ishlarini yanada jonlantirish;
  • odam savdosiga qarshi kurashning mazmun-mohiyatini aks ettiruvchi rasmlar va insholar tanlovini o‘tkazish orqali o‘quvchilarda to‘g‘ri tushunchalarni, keng dunyoqarashni, aqliy tafakkurni shakllantirish;
  • “Bola huquqlari haqidagi Konvensiya”ni ta’lim muassasalarida o‘rganib borish, o‘quvchilarga o‘z huquqlarini o‘rganishga yordam berish;
  • maktab, mahalla va oila hamkorligidagi ishlarni to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish, notinch oilalami aniqlash, ularning farzandlari ta’lim-tarbiyasiga alohida e’tibor qaratish;
  • chet el davlatlari ketgan ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslaming farzandlari tarbiyasiga alohida e’tibor qaratish, oilaviy shart-sharoitlarini o‘rganib borish;

har chorakda bajarilgan ishlar haqida tuman xalq ta’limi muassasalari faoliyatini metodik ta’minlash va tashkil etish bo‘limiga hisobot topshirish;

ODAM SAVDOSI — ASR MUAMMOSI

Mamlakatimizda odam savdosiga qarshi kurashish, uning oldini olish va bundan jabr ko’rganlarni ijtimoiy himoyalash tadbirlari kompleks xarakterga ega. Shu bois ham bu ishga huquqiy tartibot idoralaridan tortib, fuqarolarning o’zini o’zi boshqarish organlari, nodavlat notijorat tashkilotlari, korxona va muassasalar, umuman keng jamoatchilik jalb etilgan. Ana shundan kelib chiqib, Qarshi Davlat universitetida “Odam savdosi bu insoniyatga, inson qadr-qimmatiga qarshi jinoyatdir” mavzusidagi davra suhbati o’tkazildi.

 

O’zbekiston Xalq demokratik partiyasi viloyat kengashi tashabbusi bilan O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Inson huquqlari bo’yicha vakilining (Ombudsmanning) viloyatdagi vakili, xalq deputatlari viloyat Kengashining qonuniylik, huquq-tartibot va fuqarolar xavfsizligini ta’minlash masalalari doimiy komissiyasi, viloyat ichki ishlar boshqarmasi, “Nuroniy” jamg’armasi viloyat bo’limi, Qarshi Davlat universiteti hamkorligida tashlcil etilgan bu tadbirdan ko’zda tutilgan maqsad yoshlami ushbu jinoyatdan ogoh bo’lishga chaqirish, uning salbiy oqibatlarini tushuntirishdan iborat edi.

Unda so’zga chiqqanlar viloyatda O’zbekiston Respublikasining “Odam savdosiga qarshi kurashish to’g’risida”gi Qonuni talablarining bajarilishi yuzasidan fikrlar bildirishib, bu illatga nisbatan befarq bo’lmaslik, buning uchun esa mahalla, o’quv yurtlari, korxona va tashkilotlarda targ’ibot-tashviqot ishlarini keng yo’lga qo’yib, fuqarolarni to’liq ish bilan band etish masalasiga yanada katta ahamiyat berish haqida alohida to’xtalishdi.

-Viloyatda 2009 yilda odam savdosi bilan bog’liq 39 ta jinoiy holat aniqlangan, -deydi tadbirda viloyat ichki ishlar boshqarmasi inson huquqlarini himoya qilish va yuridik bo’linmasi boshlig’i, mayor Chori Ko’charov. -Jinoyatchilar soni esa 42 nafarni tashkil etgan. Odam savdosiga aloqador bo’lgan holatlar bo’yicha ichki ishlar idoralariga murojaat qilgan fuqarolarimizning ariza va shikoyatlari tekshirilib, to’plangan hujjatlar qonuniy to’xtamga kelishlik uchun tergov idoralariga yuborilmoqda.

Davra suhbatida ishtirok etgan talabalar o’zlarini qiziqtirgan savollarga javoblar oldilar.

Odam savdosi bugungi kunda

Odam savdosi — xalqaro miqyosdagi dolzarb muammolardan bo‘lib, har yili dunyo bo‘yicha taxminan 2,7 million                           nafar                inson                ushbu               jinoyat                 qurboniga                aylanadi.

Mamlakatimizda bunday jinoyatlarning oldini olish, ularga qarshi kurashish masalasiga alohida e’tibor berilmoqda. Prezidentimiz Islom Karimovning 2008 yil 8 iyulda qabul qilingan “Odam savdosiga qarshi kurashish samaradorligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori ushbu turdagi jinoyatlarga qarshi kurashish va ularning oldini olish borasidagi ishlar ko‘lamini yanada kengaytirishda muhim omil bo‘lmoqda.

O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan Toshkent yuridik kollejida o‘tkazilgan “Odam savdosi

  • transmilliy jinoyat” mavzuidagi davra suhbatida shu haqda gap bordi. Tadbirda mamlakatimizda inson, uning hayoti, erkinligi, sha’ni, qadr-qimmati va boshqa daxlsiz huquqlari oliy qadriyat hisoblanishi alohida ta’kidlandi. Bosh qomusimizga muvofiq, hech kim qiynoqqa solinishi, zo‘ravonlikka, shafqatsiz yoki inson qadr-qimmatini kamsituvchi boshqa tarzdagi tazyiqqa duchor etilishi mumkin emas,

Ushbu huquqiy kafolatlarning amalda to‘la ta’minlanishi uchun mamlakatimizda izchil chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Xususan, odam savdosining oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar ko‘lami yanada kengaydi. Bu jinoyat oqibatida jabrlanayotgan insonlami aniqlash, ularga zarur yordam ko‘rsatish ishlari muntazam davom etmoqda.

Xalqaro muhojirlik tashkilotli (XMT) ning ma’mumotlariga qaraganda, dunyo bo‘yicha o‘zi fuqaro bo‘lgan mamlakatdan tashqarida istiqomat etuvchilar soni 125 million kishini tashkil etadi. Shu yilning yozida AQSh Davlat departamentining matbuotda e’lon qilingan ma’ruzasida ko‘rsatilishicha, dunyoda 800 ming nafar nolegal muhojir mavjud bo‘lib, ular amalda qullik sharoitida ishlashga majbur boMishmoqda. Ular odam savdosi kabi globallik kasb etib borayotgan muammoning qurbonlaridir.

Darhaqiqat, odam savdosi faqat rivojlanayotgan mamlakatlar uchungina xos bo‘lib qolmasdan, balki butunjahon xarakteriga ega. Shu sababdan ham, BMT Bosh Assambleyasi 2003 yilning noyabr oyida Xalqaro uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurash konventsiyasini to‘ldiruvchi “Odamlar, ayniqsa, ayollar va bolalar savdosining oldini olish va unga barham berish hamda uning uchun jazo tayinlash to‘g‘risida protokol” nomli maxsus rezolyutsiya qabul qilgan edi.

0‘z tarkibida jahonning 181 ta mamlakatini birlashtirib turgan Interpol tizimida ham odam savdosi oldini olish bo‘limi tuzilganligi muammoning naqadar jiddiyligiga yana bir dalolatdir. Ushbu boiim tergovchisi Kler Mak Keon o‘tgan yilning noyabr oyida Toshkentda bo‘lib o‘tgan seminarda so‘zga chiqib, odam savdosi chegara bilmasligini, unga qarshi kurashish kuchlami birlashtirishni talab etishini ta’kidladi. U 2000 yilda Interpol tarkibida ayollar savdosi masalasi bo‘yicha ekspertlar guruhi tashkil etilganligini uqtirdi. Klerning maqsadi mavjud muammoni yechish borasida turli davlatlaming huquq-tartibot organlari kuchlarini birlashtirish, illatga qarshi kurashishning eng maqbul yo‘llarini aniqlash hamda tajriba almashinishdan iborat. Yangi tuzilma politsiya xodimlari uchun ayollar savdosi holatlarini tergov qilish va ochish masalalari yoritilgan qo‘llanma ishlab chiqib, Interpol a’zolari bo‘lgan davlatlarga tarqatgan.

Kler Mak Keon so‘zlariga qaraganda, odam savdosi bilan shug‘ullanuvchi jinoyatchilar guruhi odatda 2-3 kishidan iborat bo‘ladi. Jinoyatchilarning 80 foizini erkaldar, 20 foizini esa ayollar tashkil etadi. Odam yollash va chet elga yuborish bilan bir kishi, ko‘pincha ayollar shug‘ullangani hotlatlari mavjud.

Odam savdosi muammosini hal etish yo‘lida huquq-tartibot organlari davlat hamda nodavlat notijorat tashkilotlari (NNT) va odam savdosi qurbonlariga ko‘maklashuvchi uyushmalar bilan hamkorlikda faoliyat ko‘rsatishlarini Interpol o‘ta muhim hisoblaydi. Ushbu tajriba xorijda qanday yo‘lga qo‘yilganligini ayrim davlatlar misolida ko‘rib chiqamiz.

Yuqorida tilga olib o‘tilgan seminarda so‘zga chiqqan Hindistondagi “Svanchetan” jamiyatining rahbari doktor Rajat Mitra o‘z mamlakatining uchdan ikki qismi odam savdosiga tortilganligini qayd etdi. Ko’plab muhojirlar yashaydigan katta shaharlarda dom-daraksiz yo‘qolayotgan ayollarning soni bir politsiya uchastkasi hisobiga bir yilda 60 kishini tashkil etar ekan.

Aholiga ruhiy yordam ko‘rsatuvchi “Svanchetan” jamiyati davlatdan yoki huquq-tartibot organlaridan moddiy yordam olmasdan ishlarkan. “Shu yo‘l bilan biz o‘z mustaqilligimizni saqlab qolamiz, — dedi o‘z fikrini sharhlab doktor Mita. — Bizga tadbirkorlar yordam berishadi. Ular jinoyatlaming ochilishi ko‘paysa, huquqbuzarlik lcamayishi, bu esa ahvolning yaxshilanishiga va chet el investitsiyasining ko‘payishiga olib kelishini yaxshi anglashadi”.

Odam savdosi qurbonlariga amaliy yordam ko‘rsatish borasida Isroil davlatida ham ijobiy tajriba to‘plangan. Bu yo‘nalishda samarali ishlayotgan va mamlakatimiz tashkilotlari bilan hamkorlik qilayotgan “Ayol ayol uchun” NNTni qayd etish lozim. Ushbu tashkilot birinchilardan bo‘lib odam savdosi qurbonlarini boshpana bilan ta’minlashni yo‘lga qo‘ygan. Uning xodimlari qurbonlar saqlanayotgan qamoqxonalarga borib, ularga o‘z mamlakatlarining elchixonalari bilan aloqa o‘rnatishga, kerakli hujjatlar tayyorlashga yordam ko‘rsatishmoqda. Keyingi ikki yil ichida 200 nafar ayolga yordam qilingan. Bunday yordam olganlar orasida mamlakatimiz fuqarolari ham bor. “Ayol ayol uchun” tashkilotining maslahatchisi Klavdiya Markova shu yil Toshkentda bo‘lgan uchrashuvimiz davomida ana shular haqida gapirib, Isroildagi yana bir diqqatga molik tajribani tilga olib o‘tdi. Uning gapiga qaraganda, bu mamlakatda 2000 yildan boshlab odam savdosi masalasi bilan shug‘ullanuvchi parlament komissiyasi ishlayotgan ekan. Xorijning boshqa bir tajribasi muhojirlik qonuniy yo‘lga qo‘yilsa, u ijobiy natijalar berishi mumkinligi yaqqol ko‘rsatib turibdi. Bu haqda Xalqaro muhojirlik tashkilotining Almatidagi vakolatxonasi rahbari Maykl Chants “0‘zbekistonda odam savdosi oldini olish” loyihasining bir yilligi munosabati bilan Toshkentda o‘tgan yilning 12 noyabr kuni o‘tkazilgan matbuot anjumanida Filippin misolida batafsil so‘z yuritdi. Uning uqtirishicha, har yili bu mamlalcatdan 900 ming kishi chet elga ishga ketarkan. Ular Filippin iqtisodiyotiga bir yilda 7 milliard AQSh dollari miqdorida investitsiya kiritayotgan ekan.

Shunisi xarakterliki, bu davlatda chet elga ishga yuborish bilan xususiy agentliklar shug‘ullanadi. Har kuni agentliklar eshigini qoqib, 2 minggacha odam murojaat etadi. Chet elga ishga jo‘nayotgan odamga sug’urta puli berilib, u ijtimoiy himoyaga olinadi.

Filippinning xorijdagi elchixonlarida o‘sha mamlakatlarda ishlayotgan vatandoshlariga yordam ko‘rsatish uchun maxsus xodim — mehnat bo‘yicha attashe faoliyat yuritayotgani ham diqqatga molik. Mamlakat prezidenti muhojirlarni yurt qahramonlari deb atashini uqtirdi M. Chants.

Muhojirlikni qonuniy yo‘lga qo‘yish naqadar foydali ekanligini tasdiqlovchi yana bir raqam keltirmoqchi edik. 2002 yilda muhojirlar o‘z mamlakatlariga 88 milliard dollardan ko‘proq miqdorda mablag‘ kiritishgan. Taraqqiy etgan davlatlarning rivojlanayotgan mamlakatlarga yordam sifatida ajratayotgan mablag‘i bir yilda 57 milliard dollarni tashkil etayotganligini inobatga olsak, yuqoridagi mablag4 qanchalik salmoqli ekanligi yaqqol namoyon bo‘ladi. Mablag4 masalaning bir tomoni. Boshqa yana bir muhim jihat shundaki, chet elda ishlaganlar zamonaviy texnika va texnologiyalarni o‘zlashtirishadi, yangi tajriba orttirishadi, o‘z malakalarini oshirishadi. Ularning aksariyati yoki bir qismi o‘z yurtlariga qaytganda, o‘sha tajribadan foydalanishi va bu mamlakat rivoji uchun xizmat qilishi mumkin.

ODAM SAVDOSI — YANGI ASR MUAMMOSI

0‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2008 yil 8 iyulda “Odam savdosiga qarshi kurash ta’sirini kuchaytirish to‘g‘risida”gi Qarori qabul qilindi. Ushbu qaror 17 aprelda qabul qilingan “Odam savdosiga qarshi kurash to‘g‘risida”gi Qonunning ma’lum bir jihatdan ijrosini ta’minlashga qaratilgan bo‘lib, davlatimizning odam savdosidek mudhish jinoyatga qarshi kurashish borasida olib borayotgan siyosatining mantiqiy davomidir. Prezidentimiz I.Karimovning ushbu qarori mazmun-mohiyati haqida gap ketganda, avval odam savdosi tushunchasi, uning kelib chiqishi va oqibatlari haqida alohida to‘xtalib o’tish joiz. 0‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 13-moddasida “0‘zbekiston Respublikasida demokratiya umuminsoniy prinsiplarga asoslanadi, ularga ko‘ra inson, uning hayoti, erkinligi, sha’ni, qadr-qimmati va boshqa daxlsiz huquqlari oliy qadriyat hisoblanadi”, — deb qayd etilgan.

 

XX asrda dunyo hamjamiyati odam savdosini milliy va xalqaro xavfsizlikka qaratilgan asosiy tahdid sirasiga kiritgan edi. Bugungi kunga kelib, dunyoda odamlarni shahvoniy va boshqa maqsadlar yo‘lida zo‘rlab ishlatishdek noqonuniy hodisalar soni oshib borayotgani insoniyatni tashvishga solmoqda. Odam savdosi, avvalo, har qanday davlatning milliy xavfsizligiga tahdid soluvchi hodisa sifatida nazarga olinishi kerak. Chunki bu jinoyat jamiyatning demokratik taraqqiyoti va yutuqlariga soya soladi.

Ta’kidlash lozimki, mazkur qonun qabul qilingunga qadar Jinoyat kodeksida odamlardan foydalanish maqsadida ularni yollash, xususan voyaga yetmagan shaxslarni yollash uchun 0‘zbekiston Respublikasidan olib chiqib ketish maqsadida sodir etilgan jinoyatlarga javobgarlik belgilangandi. Lekin sharoitni o‘zgarishi, transmilliy jinoiy guruhlarning ta’sir doirasi kengayishi va oqibatida xalqaro hamjamiyat tomonidan transmilliy uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurash bo‘yicha global tizimning yaratilgani ushbu qonunning qabul qilinishiga ehtiyoj tug‘dirdi.

Odam savdosi asrimizning g‘oyatda keng tus olgan transmilliy jinoyat xavflilik darajasiga ko‘ra uyushgan jinoyatchilikda narkotiklar va qurol-yarogTarning noqonuniy savdosidan keyingi uchinchi o‘rinni egallaydi. Xalqaro ekspertlaming hisob-kitoblariga ko‘ra, odam savdosidan olinadigan foyda yiliga 9,5 milliard AQSH dollaridan oshadi. Har yili millionlab kishilar bu jinoyatning jabrlanuvchisiga aylanadi. Ularning 90 foizidan ko‘prog‘ini ayollar va bolalar tashkil etadi.

Bugungi kunga kelib, odam savdosiga qarshi kurash samaradorligini oshirishga, bu yo‘lda barcha davlatlar tomonidan yaqin hamkorlik yo‘lga qo‘yilishiga xalqaro hamjamiyat alohida e’tibor qaratmoqda. 2000 yil dekabr oyida BMT Bosh Assambleyasi tomonidan “Transmilliy jinoyatchilikka qarshi kurashish to‘g‘risidagi Konvensiya” va uni to‘ldiruvchi “Odam savdosi, ayniqsa, ayollar va bolalar savdosining oldini olish bo‘yicha Protokol” qabul qilindi.

Ushbu protokolga muvofiq odam savdosiga qarshi kurashish unga a’zo davlatlar ning xalqaro majburiyatiga kiradi. Mazkur xalqaro hujjatlar shunisi bilan ahamiyatliki, ular qator xorijiy davlatlarda odam savdosi jinoyat sifatida milliy qonunlarda belgilanishiga huquqiy normativ hujjat bo‘lib xizmat qiladi.

Bugunga kelib yurtimizda ushbu xalqaro hujjatlardan kelib chiquvchi majburiyatlarni bajarish bo‘yicha qator ishlar amalga oshirib kelinmoqda.

Joriy yilning aprel oyida qabul qilingan qonun buning yaqqol misolidir.

Joriy yil 8 iyulda Prezidentimizning 911-sonli Qarori bilan 2008-2010-yillarga mo‘ljallangan odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha Milliy reja tasdiqlandi. Ko‘zlangan maqsad esa yuqorida aytib o‘tilgan xalqaro hujjatlardan kelib chiquvchi majburiyatlarni samarali amalga oshirishdan iborat.

Mustaqillik yillarida 0‘zbekistonda inson huquqlari va erkinliklarini ta’minlash, rivojlantirish va takomillashtirish mamlakat ijtimoiy-siyosiy hayotining asosiy tamoyiliga aylangani hammamizga ma’lum. Bugungi kunda dunyo hamjamiyatini jiddiy tashvishga solayotgan ko‘plab xavf va tahdidlar qatoridan joy olgan odam savdosi transmilliy ko‘lam kasb etmoqda. Uyushgan jinoyatchilik va g‘arazli maqsadlarni ko‘zlovchi shaxslar o‘z manfaatlari yo‘lida har qanday qabihlikka qo‘l urishga tayyor bo‘lishadi.

Odam savdosi bilan bog‘liq bo‘lgan jinoyatlar bugun dunyoda tobora ommalashib borar ekan, bu barchani birdek tashvishga soladi. Mamlakatimiz miqyosida so‘nggi uch yilda huquqni muhofaza qiluvchi organlarga odam savdosi qurbonlariga aylangan 1000 dan ortiq fuqarolardan arizalar kelib tushgan. Ushbu murojaatlar asosida 700 ga yaqin jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan. Ayblanuvchilarning yarmidan ko‘pini esa ayollar tashkil etgani hayron qolarli hodisadir.

Andijon viloyati bo‘yicha ham 2007 yil hamda 2008 yilning 6 oyi mobaynida jami 50 ga yaqin ariza va shikoyatlar kelib tushgan. Arizalar asosida o‘tkazilgan o‘rganishlar natijasida huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan 34 nafar shaxslarga nisbatan 21 ta jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan.

Shuningdek, 2008 yilning avgust oyida odam savdosiga qarshi kurashni kuchaytirishga bag‘ishlangan viloyat idoralararo komissiya yig‘ilishi o‘tkazildi. “Odam savdosiga qarshi kurashni kuchaytiraylik” shiori ostida o‘tkazilgan mazkur tadbirda viloyat hokimi A.Usmonov, viloyat prokurori B.Dehqonov, viloyat adliya boshqarmasi boshlig‘i J.Abdusattorov va boshqalar so‘zga chiqib, dunyo hamjamiyatini tashvishga solayotgan hamda transmilliy ko‘lam kasb etayotgan odam savdosiga qarshi birgalikda kurash olib borish lozimligi, 0‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Odam savdosiga qarshi kurash ta’sirini kuchaytirish choralari to‘g‘risida”gi Qarori bu boradagi muhim bir hujjat bo‘lib xizmat qilishi, qaror ijrosini ta’minlash yuzasidan qator amaliy ishlar olib borish zarurligiga to‘xtaldilar. Ushbu yig‘ilishda viloyat idoralararo komissiyaning doimiy faoliyat ko‘rsatuvchi ishchi guruhining nizomi va tarkibi tasdiqlandi.

Xuddi shunday komissiyalar shahar, tumanlarda ham tashkil etilib, yig‘ilishlar o‘tkazib kelinmoqda.

YUrtimizning istiqlol yillarida inson manfatlarini ximoya qilish fuqarolarning xuquq va erkinliklarini ta’minlash borasida bir qator sa’y-harakatlar amalga oshirildi. CHunki demokratik huquqiy davlat kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish yo‘lini tanlagan 0‘zbekistonda inson huquqlari va manfaatlari jamiyatni rivojlantirish xamda davlat qurilishining eng ustivor yo‘nalishi hisoblanadi.Bugungi kunga kelib bosh qomusimiz asosida umumnisoniy qadryatlar sifatida e’tirof etilgan xalqaro huquqiy munosabatlar va me’yorlar o‘z ifodasini topgan milliy qonunlarimiz qabul qilindi.

Sayyoramizdagi barcha millat vakilarini o‘ylantirayotgan bu muammo, afsuski, bizning diyorimizni xam chetlab o‘tgani yo‘q. SHu bois xam yurtimizda inson huquq va erkinliklarining poymol etilishi bilan bog‘liq transmilliy jinoyat hisoblangan odam savdosiga qarshi kurash choralari ko‘chaytirildi. 0‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining ushbu jinoiy holat bilan bog‘liq moddasi takomillashtirildi.

Davlatimiz tomonidan odam savdosiga qarshi kurash va jabrlanganlarni ximoya qilish maqsadga qaratilgan bir necha xalqaro xujjatlar ratifikatsiya qilindi.Mamlakatimiz 2003 yilda «Transmilliy uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurash to‘grisida»gi va BMTning «Odam savdosi va foxishalikni uchinchi shaxslar tomonidan ishlatilishiga qarshi kurash tug‘risida» gi konvensiyalarga qushildi.0‘zbekiston Respublikasining «Odam savdosiga qarshi kurash tug‘risida»gi Qonuni, mamlakatimiz Prezidentining 2008 yil 8 iyuldagi «Odam savdosiga Qarshi kurashish samaradorligini oshirish chora tadbirlari tug‘risida»gi qarori xamda «2008-2010 yillarda odam savdosiga qarshi kurashish samaradorligini oshirish bo‘yicha milliy tadbirlar rejasi», qabul qilindi. Ushbu qonun xujjatlarda belgilangan vazifalarning amaldagi ijrosi odam savdosining oldini olish, unga qarshi kurashish xamda ushbu jinoyat jabrlanuvchilami xar tomonlama ximoya qilishga xizmat qilmokda. Uzbekiston Respublikasining «Odam savdosiga karshi kurashish tugrisida»gi Konunining 6-moddasiga va Uzbekiston Respublikasi Prezidentining 2008 yil 8 iyul kunidagi «Odamlar savdosiga Karshi kurashish samaradorligini oshirish tugrisida»gi №-911 sonli karoriga muvofik Odamlar savdosiga Karshi kurashish buyicha Respublika Idoralararo komissiyasi tuzildi.Odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha Respublika idoralaroar komissiyasining tuzilishi esa, mazkur muammoga qarshi birgalikda harakat qilish, jinoyat qurbonlarini ijtimoiy himoya qilish yo‘nalishidagi chora-tadbirlar ko‘rishda bir qator idora va tashkilotlar faoliyatini muvofiqlashtirishda muhim ahamiyat kasb etmoqda.

Aytish kerakki odam savdosi jinoyatiga qarshi kurashish borasidagi me’yoriy huquqiy bazani takomillashtirish natijasida mazkur jinoyatdan jabrlangan fuqarolar tomonidan ichki ishlar idoralariga murojaat etish xolatlari ko‘paydi.

0‘tgan 2009 yil davomida Surxondaryo viloyati IIB va uning qo‘yi tizimlariga odam savdosi jinoyati bilan bog‘liq xolatlar yuzasidan fuqarolar tomonidan ko‘plab arizalar kelib tushib ular asosida 73 ta jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Ushbu jinoyatlarning 8 tasi jinsiy ekspluatatsiya va 65 tasi mexnat ekspluatatsiyasi yuzasidan ekanligi aniqlangan. YUqoridagi jinoyatlar tufayli jabrlangan 247 nafar fuqaroning 28 nafari ayollar va 219 nafari erkaklardir. Jabrlanganlarning bir qismi shahvoniy maqsadlarda va aksariyati viloyatimiz xududida odam savdosi kurboni bulgan. Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki odam savdosi bo‘lgan fuqarolarning ko‘pchiligini 25-30 yosh atrofidagi erkaklar 18-25 yoshdagi ayollar tashkil etmoqda.

Bugungi kunda davlatimiz tomonidan mamlakatimizda o‘rta va kichik biznesning barqaror taraqqiy etishi uchun qulay shart-sharoitlar yaratilgan. Albatta bu imkoniyatlar zamirida aholining turmush farovonligini yanada yaxshilash yangi ish o‘rinlarini yaratish kabi ezgu niyatlar mujassam. Biroq ko’p hollarda xayotda o‘z o‘rnini topmagan biror bir kasb-hunarni egallanmagan aksariyat insonlar xorijga chiqib ishlash qiska fursatda boyib ketish xayolida bo‘lishada. Biron-bir mutaxasislikni puxta o‘zlashtirmay turib osonlikcha pul topish mumkin degan aqidaga xech qachon tayanmaslik lozim. Xorijga ishlashga chiqish xam aslida fuqarolardan ma’lum darajada tayyorgarlikni talab etadi.

Qolaversa jaxonda yuzaga kelgan moliyaviy-iqtisodiy inqiroz aksariyat rivojlangan mamlakatlarning iqtisodiyotiga jiddiy ta’sir ko‘rsatgan. Inqiroz oqibatlari avvlo ishlab chiqarish xajmining pasayishi, ayrim korxonalarni faoliyatining barham topishi, natijada esa, ish o‘rinlari qisqartirilib ishsizlar sonini ortishiga olib keladi. Bunday murakkab jarayonda rivojlangan mamlakatlar birinchi galda o‘z maxalliy mexnat  bozorlarini himoya qilishga, xorijiy ishchi o‘rinlari qiskartirishga, chetdan ishchi kuchi kirib kelishiga jiddiy cheklovlar qo‘yishga intiladi. Bu oddiy xaqikatlar xorijda ishlash orzusida yurgan, kimningdir mag’zi puch va’dalariga ishonib harakat qilayotgan yurtdoshlarimiz anglab etishlari zurur.Odatda odam savdosi jinoyat orqali tirikchilik qilishni ko‘zlaganlar atrofdagi sodda va moddiy jixatdan extiyojmand bo‘lgan kishilarning ishonchiga kirish orqali, ularni tez orada boyib ketishiga ishontirib, o‘z tuzoqlarga ilintirmokda. Achchiq bo‘lsada aytish kerakki, odamfurushlikdan pul topib kun kechirish manbaiga aylantirib olganlar uchun maxalla-kuychilik, qon-qarindoshchilik rishtalarning sariq chaqalik axamiyati qolmaydi. Ular uchun inson- tirik tovar, katta foyda keltiruvchi savdo vositasiga aylanadi. 0‘z manfaati foydasi yo’lida yurtdoshi, maxalladoshi, qon-qarindoshini xam sotib yuborayotganlar xam borligi achinarli xoldir,albatta.

Angor tumanida yashagan M.Bo‘rieva (ism sharifi uzgartirilgan) ayol bo‘lishiga qaramasdan shundaylar toifasidan bo‘lib chiqdi. U muqaddam sudlanib chiqqan bo‘lsada o‘ziga tegshli xulosa chiqarib olmadi. U Rossiya federatsiyasiga borib ishlash o‘rniga, jinoiy sheriklar qidirib topib, ular bilan jinoiy til biriktirib, arzon ishchi kuchi olib kelaman deb viloyatimizning turli tumanlarida yashovchi bir necha fuqarolarni ishonchiga kirib ularga oldindan quruq va’dalar berib ularni 2007 yil iyul oyining boshlarida Rossiya federatsiyasi CHelyabinsk shaxriga olib borib ularni qurilish ishlariga jalb qiladi.Oylik ish xaki 500- 600 AQSH dollaridan deb ularni kecha-kunduz tindirmasdan ishlatishadi.Ishchilar bir necha oylab ishlashsada oylik maosh xaqida xech kim og‘iz ochmaydi. Aksincha, shaxsning ozodligi, sha’ni va qadr-qimmatini kamsituvchi harkatlar yuz beradi. Keyinchalik bilishsa ularni olib kelgan «xamyurti» dog‘iston millatiga mansub bo‘lgan «Magamed» va «Misha» ismli fukarolarga sotib yuborgan bo‘ladi.

Odam savdosi jinoyati zamonaviy qullik shaklida ayollardan ayniqsa yosh qizlardan shahvoniy maqsadlarda foydalanish uchun ularni yollash, shaxslarning jinoyat qurboniga aylanishidan tashqari,ularga kuchli ruhiy jaroxat etkazilayotgani bilan xam xavflidir.

Muzrabod tumanilik Rozagul (ism sharifi uzgartirilgan) mukaddam 2005 va 2007 yillarda foxishaxona tashkil etish, shungdek g‘arazli va boshqa past niyatlarda qushmachilik qilish jinoyatlarini sodir etganligi uchun Jinoyat kodeksining tegishli moddasiga muvofiq sudlangan. Ammo bundan uziga tegishli ijobiy xulosa chiqarmasdan, xech qanday foydali mexnat bilan shug‘ullanmasdan, takroran ilgani xukm qilingan jinoyatga uxshash jinoyatlarni sodir etib kelgan.U uzining Muzrabod tumanidagi uyida «mijozlar»ning jinsiy aloqa qilishlari uchun shart sharoii yaratib, foxishaxona tashkil etgan. Bir nechta yosh qizlarni o‘ziga iqtisodiy jixatdan qaram qilgan holda, bir necha oy, xatto yillab o‘z uyida boshqa joyga chiqishlarini taqiqlagan hoda saqlab kelgan.Mijozlarga shahvoniy mahsadlarda xizmat ko‘rsatishga majbur qilish orqali ularning qarzlari uzilishiga ishontirib, uz manfaati yo‘lida foydalangan.Bu harakatlari bilan Rozagul foxishaxona tashkil etish yoki saqlash, qushmachilik qilish, odamlardan foydalanish uchun ikki yoki undan ortiq shaxsni yollash, o‘ziga moddiy jixatdan qaram bo‘lgan jabrlanuvchilami shahvoniy xizmatlar ko‘rsatishga majbur qilish, xatto boshqa tumandagi qushmachilar bilan uzaro jinoiy til biriktirib qizlarni bir-biriga sotib ishlatish, birovni zo‘rlab g‘ayriqonuniy ravishda ozodlikdan mahrum qilish kabi jinoyatlarni sodir etgan.

Ba’zi hollarda odam savdosi jinoyatidan aziyat chekan fuqarolarning vaqtida huquq tartibot idoralariga murojaat qilmasliklari ayniqsa shahvoniy maqsadlarda qurbon boMayotganlari, huquqiy bilim saviyasini past bo‘lishi xam jinoyatchilaming o‘z faoliyatini bemalol davom ettirishlarida qo‘l kelmoqda. Bunday vaziyatlarning oldini olish uchun esa avvalo, aholining huquqiy ongi yuqori bo‘lishni talab qiladi.

SHuning uchun xam joylarda fuqarolarning huquqiy madaniyatini yuksaltirish, odam savdosi jinoyatining qurboni bo‘lib qolishlarining oldini olish maqsadida joylarda maxalla faollari. xalq ta’lim xodimlari, «Istiqbolli Avlod» yoshlar axborot-ma’rifiy markazi vakillari ishtirokida muntazam ravishda suhbat va uchrashuvlar o‘tkazib borilmokda.

Zero, odam savdosini oldini olish xar bir 0‘zbekiston fuqarosini burchi bulmog‘i lozimdir.

Odam savdosiga qarshi kurashish bo‘yicha viloyat Idoralararo komissiyasining

mas’ul  kotibi                                          0‘.R.SHukurov


403 Forbidden

403 Forbidden


nginx/1.10.3