Voyaga Yetmaganlar

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI VAZIRLAR МАНКАМASINING 

360-sonli QARORI 21.09. 2000 y.                                                                                            Toshkent shahri

VOYAGA YETMAGANLAR ISHLARI BO‘YICHA KOMISSIYALAR FAOLIYATINI

TAKOMILLASHTIRISH HAQIDA

Mazkur Qarorga quyidagilarga muVofiq o‘zgartirishlar kiritilgan

0‘zR VM 06.04.2001 y. 162-son Qarori,

0‘zR VM 22.02.2005 y. 73-son Qarori,

0‘zR VM 06.07.2005 y. 156-son Qarori

Voyaga etmaganlar o‘rtasida huquqiy-tarbiyaViy ishlar susaytirib yuborilganligi, ular ustidan bo‘lgan nazoratning bo‘shligi, ish bilan tabminlash Va boshqa muammolar qoniqarli darajada hal etilmayotganligi oqibatida ko‘plab yoshlar tomonidan huquqbuzarlik Va jinoyatlar sodir etish, giyohVandlik Va ichkilikbozlikka berilish, diniy aqidaparastlik yoki turli zararli oqimlar, guruhlar tabsiriga tushib qolish kabi salbiy holatlar uchrab turibdi.

YOshlarni ijtimoiy mehnatga jalb etish, tarbiyalash, ular o‘rtasida huquqbuzarlik Va jinoyatchilikning oldini olishga mutasaddi bo‘lgan o‘zini o‘zi boshqarish organlari, ocquV muassasalari Va boshqa idoralarning faoliyatini muVofiqlashtiruVchi mahalliy hokimliklar huzuridagi maVjud komissiyalar o‘z faoliyatini deyarli to‘xtatib qo‘ygan.

Voyaga etmaganlar o‘rtasida tarbiyaViy ishlarni kuchaytirish, ular tomonidan huquqbuzarliklar sodir etilishining oldini olish, bu yo‘nalishda masbul bo‘lgan daVlat idoralari, jamoat tashkilotlari hamda Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyalar faoliyatini muVofiqlashtirish Va yanada takomillashtirish maqsadida Vazirlar Mahkamasi

Q AROR QILADI :

  1. Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyalar haqidagi Nizom hamda Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiya tarkibi 1 Va 2-iloValarga muVofiq tasdiqlansin.
  2. Belgilab qo‘yilsinki, Voyaga etmaganlar o‘rtasida huquqiy-tarbiyaViy ishlar susaytirib yuborilganligi, ular ustidan bo‘lgan nazoratning bo‘shligi, ish bilan tabminlash Va boshqa muammolar qoniqarli darajada hal etilmayotganligi oqibatida ko’plab yoshlar tomonidan huquqbuzarlik Va jinoyatlar sodir etish, giyohVandlik Va ichkilikbozlikka berilish, diniy aqidaparastlik yoki turli zararli oqimlar, guruhlar tabsiriga tushib qolish kabi salbiy holatlar uchrab turibdi.
  3. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, Viloyatlar, Toshkent shahar, tuman Va shahar hokimliklari o‘z tasarrufidagi maVjud Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyalar faoliyatini ko‘rib chiqib, ularning yangi tarkiblarini tuzsinlar.

Komissiyalar faoliyati izchil amalga oshirilishini tabminlash maqsadida ularning tarkibida mahalliy byudjet hisobidan alohida masbul kotib laVozimi joriy etilsin.

  1. Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyalarning asosiy Vazifalari etib quyidagilar belgilansin:

Voyaga etmaganlarning huquq Va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, ularning nazoratsiz, qaroVsiz qolishi hamda ular o‘rtasida sodir etilayotgan huquqbuzarlik Va jinoyatlarning kelib chiqishi sabablari, shart-sharoitlarini aniqlash Va bartaraf etish choralarini amalga oshirish;

daVlat idoralari, o‘zini o‘zi boshqarish organlari Va jamoat tashkilotlarining Voyaga etmaganlarning nazoratsiz qolishi Va huquqbuzarliklarning oldini olish masalalari yuzasidan faoliyatini muVofiqlashtirish;

Oliy Va o‘rta maxsus tablim Vazirligi, Xalq tablimi Vazirligining ixtisoslashtirilgan o’quV- tarbiya muassasalari Va Ichki ishlar Vazirligining muassasalarida Voyaga etmaganlarning saqlanishi, ularni o‘qitish, tarbiyalash shart-sharoitlari ustidan nazoratni tashkil etish;

Voyaga etmagan yoshlarning ongini, tafakkurini shakllantirish, yuksaltirish, dunyoqarashini kengaytirish hamda huquqiy saVodxonligini oshirish maqsadida mabnaViyat Va mabrifat ishlarini jonlantirish;

jazoni ijro etish joylaridan ozod bo‘lib kelgan yoki maxsus o‘quV-tarbiya muassasalaridan qaytgan Voyaga etmaganlarni turar joy Va ish bilan tabminlashda yordam berish, shuningdek, Voyaga etmaganlarni ijtimoiy himoya qilish bo‘yicha qonunda ko‘zda tutilgan boshqa Vazifalarni amalga oshirish.

  1. 0‘zbekiston Respublikasi Prokuraturasi Voyaga etmaganlar haqidagi qonunlar ijrosi ustidan nazoratni kuchaytirsin, Voyaga etmaganlar o‘rtasida sodir etilayotgan huquqbuzarlik Va jinoyatlarning kelib chiqishi sabablari Va shart-sharoitlari sinchiklab o‘rganilishi Va bartaraf etilishi yuzasidan qatbiy choralar ko‘rsin.
  2. 0‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar Vazirligi Voyaga etmaganlar ishi bilan shug‘ullanuVchi inspeksiyalar faoliyatining samaradorligini oshirsin, har bir uchastka inspektoridan o‘z hududida sodir etiladigan huquqbuzarlik Va jinoyatlar uchun masbul ekanligini qatbiy talab qilsin.
  3. 0‘zbekiston Respublikasi Oliy Va o‘rta maxsus tablim Vazirligi, Xalq tablimi Vazirligi, Respublika «MabnaViyat Va mabrifat» Kengashi, 0‘zbekiston xotin-qizlar qo‘mitasi, Madaniyat Va sport ishlari Vazirligi, «Sog‘lom aVlod uchun», «Kamolot» jamg‘armalari, o‘zini o‘zi boshqarish organlari, ichki ishlar idoralari yoshlar Va o‘smirlarni tarbiyalash, o‘qitish ishlari ustidan nazoratni kuchaytirsinlar, yashash joylarida notinch oilalarni, tarbiyasi og‘ir bo‘lgan yoshlarni aniqlash, ular bilan tarbiyaViy ishlar olib borish, Voyaga etmaganlarni o‘qishdan tashqari Vaqtlarda dam olish Va ish bilan tabminlash masalalarini doimiy nazoratga olsinlar. (0‘zR VM 06.07.2005 y. 156-son Qarori tahriridagi band)
  4. 0‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash Vazirligi, Ichki ishlar Vazirligi idoralari ruhiy kasalga chalingan, giyohVandlik Va ichkilikbozlikka ruju qo‘ygan Voyaga etmaganlarni aniqlash, toiiq hisobini yuritish hamda ularni daVolash ishlarini qatbiy yo‘lga qo’ysinlar.
  5. 0‘zbekiston Respublikasi Mehnat Va aholini ijtimoiy muhofaza qilish Vazirligi, hokimliklar, ichki ishlar organlari mutasaddi tashkilotlar bilan hamkorlikda jazoni ijro etish joylaridan ozod bo‘lib kelgan yoki maxsus o‘quV-tarbiya muassasalaridan qaytgan Voyaga etmaganlarni turar joy Va ish bilan tabminlashda amaliy yordam ko‘rsatsinlar Va ularning bu masalada beVosita masbul ekanliklari belgilab qo‘yilsin. (0‘zR VM 06.04.2001 y. 162-son Qarori tahriridagi band)
  6. Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiya har yarim yilda Voyaga etmaganlar o‘rtasida jinoyatchilik Va huquqbuzarliklaming oldini olish hamda huquqiy-tarbiyaViy ishlarning ahVolini muhokama etib, bu borada mutasaddi idoralar rahbarlarining Va quyi komissiyalarning hisobotlarini eshitib borsin.
  7. 0‘zbekiston Respublikasi Adliya Vazirligi, Ichki ishlar Vazirligi manfaatdor Vazirliklar Va idoralar bilan birgalikda bir oy muddatda qonun hujjatlariga mazkur qarordan kelib chiquVchi o‘zgartirish Va qo‘shimchalar kiritish to‘g‘risida taklif kiritsin.
  8. Mazkur qarorning bajarilishini nazorat qilish 0‘zbekiston Respublikasi Prezidentining DaVlat maslahatchisi 0‘.KomiloV Va Bosh Vazir o‘rinbosari H.KaromatoV zimmasiga yuklansin.

 

Vazirlar Maxkamasining Raisi  I. Karimov

Vazirlar Mahkamasining 2000 yil

21  sentyabrdagi 360-son qaroriga 1-ILOVA

Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyalar to‘g‘risida

NIZOM

  1. Umumiy qoidalar
  2. 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasi xuzuridagi Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyaning Vazifalari Va funksiyalari
  • Qoraqalpogiston Respublikasi Vazirlar Vazirlar Kengashi, Toshkent shaxar Va Viloyatlar xokimliklari xuzuridagi Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyalarning Vazifalari Va funksiyalari
  1. Tumanlar Va shaxarlar xokimliklari xuzuridagi Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyalarning Vazifalari Va funksiyalari
  2. Tuman (shaxar) komissiyalarining nazorat funksiyalari
  3. Tuman (shaxar) komissiyalarining xuquqlari
  • Voyaga etmaganlarni joylashtirish bo‘yicha chora-tadbirlar
  • Komissiyalarda ko‘rib chiqiladigan ishlar
  1. Komissiyalar tomonidan qo‘llaniladigan tabsir ko‘rsatish choralari Va ularni qo‘llash tartibi
  2. Komissiyalarning ishlarni tayyorlashi Va qarab chiqishi
  3. UMUMIY QOIDALAR
  4. Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyalar o‘z faoliyatini jamoatchilik asosida amalga oshiruVchi, Voyaga etmaganlar o‘rtasida nazoratsiz qolishlar Va huquqbuzarliklaming oldini olish organlari hisoblanadilar.

Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyalar:

Voyaga etmaganlarning nazoratsiz, qaroVsiz qolishlari, huquqbuzarliklari Va jamiyat uchun zararli xatti-harakat qilishlarining oldini olish, bularga imkon tug‘diruVchi sabablar Va sharoitlarni aniqlash hamda bartaraf etish;

Voyaga etmaganlarning huquqlari Va qonuniy manfaatlari himoya qilinishini tabminlash:

ijtimoiy jihatdan xaVfli ahVolda bo‘lgan Voyaga etmaganlarni ijtimoiy-pedagogika jihatdan reabilitatsiya qilish maqsadida tuziladi.

  1. Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyalar tumanlar, shaharlar, Viloyatlar Va Toshkent shahar hokimliklari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzurida tuziladi.

Tumanlar, shaharlar, Viloyatlar Va Toshkent shahar hokimliklari huzuridagi Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyalar tegishli hokimlar tomonidan tuziladi.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi huzuridagi Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiya Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi tomonidan tuziladi.

0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiya 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan tuziladi.

  1. Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiyalar (keyingi o‘rinlarda Komissiya deb yuritiladi) o‘z faoliyatida yuqori turuVchi komissiyalarga, shuningdek, tegishli hokimlar, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga hisob beradilar.
  2. Tumanlar, shaharlar Va Viloyatlar hokimliklari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi huzuridagi komissiyalar yuqori turuVchi komissiyalarni har yarim yillik yakunlari bo‘yicha o‘z faoliyatlari to‘g‘risida xabardor qilib turadilar Va ularga hisobot beradilar, tegishli hokimliklar, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashini esa har yilgi yakunlar bo‘yicha xabardor qilib turadilar Va ularga hisobot beradilar.

0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Komissiya har yilgi yakunlar bo‘yicha o‘z faoliyati to‘g‘risida 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasini xabardor qilib turadi Va unga hisobot beradi.

  1. Komissiyalar rais (tuman, shahar, Viloyat hokimi o‘rinbosari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi raisining o‘rinbosari), rais o‘rinbosari, masbul kotib Va komissiyaning 6-12 abzosi tarkibida tuziladi. Komissiya abzolari soni komissiyaning ish hajmiga qarab belgilanadi.

Komissiyaning masbul kotibi kundalik ishlarni Va komissiya qarorlarining bajarilishi ustidan nazoratni amalga oshiradi. Tumanlar, shaharlar Va Viloyatlar hokimliklari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi huzuridagi komissiyalarda boshqa ishlardan ozod masbul kotib laVozimi, zaruriyat bo‘lganda esa Voyaga etmaganlar bilan ishlash bo‘yicha inspektor laVozimi joriy etiladi.

Komissiyaga tarkibiga Oliy Va o‘rta maxsus, kasb-hunar tablimi, sogTiqni saqlash, ijtimoiy tabminot, ichki ishlar, mehnat organlari, xotin-qizlar qo‘mitasi, kasaba uyushmalari, nodaVlat, notijorat tashkilotlari, mudofaaga ko‘maklashish jamiyati, mehnat jamoalari, madaniy-mabrifiy Va boshqa muassasalarning Vakillari kiradilar.

Komissiyalar tarkibida: Voyaga etmaganlar o‘rtasida madaniy-tarbiyaViy ishlar bo‘yicha, umumtablim maktablari Va kasb-hunar kollejlari Va boshqa o‘quV muassasalarining o‘quVchilari bilan ishlash bo‘yicha, bolalar Va o‘smirlarni ishga joylashtirish Va maishiy turmushini yaxshilash masalalari bo‘yicha, ixtisoslashtirilgan o‘quV-tarbiya muassasalaridan chiqarilgan Va tarbiyalash koloniyalaridan ozod qilingan o‘smirlar ustidan nazorat o‘rnatish bo‘yicha seksiyalar tashkil etilishi mumkin.

  1. Komissiyalarning faoliyati keng jamoatchilik ishtirokida amalga oshiriladi. Komissiya ishiga kasaba uyushmalari, maktablar huzuridagi ota-onalar qo‘mitalari, «Mehribonlik» uylari Va maktablarning Vasiylik kengashlari, o‘quV-tarbiya muassasalari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari Vakillari Va jamoatchilikning boshqa Vakillari jalb etiladi.

Komissiyalar ishlashga jalb qilingan o‘zlarining faollari orasidan Voyaga etmaganlar bilan ishloVchi jamoatchi inspektorlarni Vajamoatchi tarbiyachilarni ajratib oladilar.

  1. Komissiyalar o‘z Vakolatlariga kiritilgan masalalar bo‘yicha daVlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, mansabdor shaxslar Va fuqarolar tomonidan bajarilishi majburiy bo‘lgan qarorlar qabul qiladilar.

DaVlat organlari, korxonalar, muassasalar, tashkilotlar Va mansabdor shaxslar komissiya qarorlarini bajarish yuzasidan ko‘rilgan chora-tadbirlar to‘g‘risida komissiyaga o‘n kun mobaynida xabar berishlari shartdir.

  1. Komissiyalarni moddiy-texnik jihatdan tabminlash bilan bog‘liq masalalarni hal etish bo‘yicha majburiyat tegishlicha tumanlar, shaharlar, Viloyatlar hokimliklariga, Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashiga, 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga yuklanadi.
  2. 0‘ZBEKIST0N RESPUBLIKASI VAZIRLAR MAHKAMASI HUZURIDAGI VOYAGA ETMAGANLAR ISHLARI BO‘YICHA KOMISSIYANING VAZIFALARI VA FUNKSIYALARI
  3. 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Komissiyaning asosiy Vazifalari quyidagilardan iborat:

Vazirliklar, daVlat qo‘mitalari Va idoralarning Voyaga etmaganlar nazoratsizligi Va huquqbuzarligining oldini olish, ularning huquqlari Va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyatini muVofiqlashtirish;

Voyaga etmaganlar nazoratsizligi Va huquqbuzarligining oldini olish, ularning huquqlari Va qonuniy manfaatlarini himoya qilish masalalari bo‘yicha 0‘zbekiston Respublikasi Hukumatiga takliflar kiritish;

Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi Va Viloyatlar, tumanlar, shaharlar hokimliklari huzuridagi komissiyalar faoliyatiga tashkiliy-uslubiy rahbarlik qilish.

  1. 0‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Komissiya o‘ziga yuklangan Vazifalarga muVofiq:

tumanlar, shaharlar, Viloyatlar hokimliklari Va Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi huzurlaridagi komissiyalar faoliyatini nazorat qiladi Va muVofiqlashtiradi, ularning faoliyatlarini tahlil qiladi, ijobiy ish tajribalarini umumlashtiradi Va ommalashtiradi, ularga tashkiliy- uslubiy yordam ko‘rsatadi;

0‘zbekiston Respublikasi Vazirliklari Va idoralarining Voyaga etmaganlar nazoratsizligi Va huquqbuzarligining oldini olish, ularning huquqlari Va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi faoliyatlarini muVofiqlashtiradi;

Voyaga etmaganlar huquqlari Va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, ularning nazoratsizligi Va huquqbuzarliklari, ota-onalar qaroVisiz qolgan bolalarni aniqlash Va joylashtirish bilan bogiiq muammolar ahVolini o‘rganib chiqadi Va umumlashtiradi;

Voyaga etmaganlar nazoratsizligi Va huquqbuzarliklarining oldini olish, ularning huquqlari Va qonuniy manfaatlarini himoya qilish sohasidagi muhim yo‘nalishlar bo‘yicha kelishib olingan yondashishlarni ishlab chiqadi, ularning oldini olish bo‘yicha tadbirlarni respublika darajasida ishlab chiqishni tashkil etadi.

komissiya o‘z Vakolatiga kiritilgan muammolarni hal etish bilan bogTiq bo’lgan maqsadli dasturlar loyihalarini ekspertiza qilishni amalga oshiradi Va Voyaga etmaganlar huquqlarini buzishlar, ularning nazoratsiz qolishlari Va huquqbuzishlarining kelib chiqishi sabablarini tahlil qiladi;

Voyaga etmaganlar nazoratsizligi Va huquqbuzishlarining oldini olish, ularning huquqlari Va qonuniy manfaatlarini himoya qilish masalalari bo‘yicha takliflar ishlab chiqadi;

Vasiylik Va homiylik organlari faoliyatini o‘rganadi, uni takomillashtirish yuzasidan taVsiyanomalar ishlab chiqadi;

komissiya Vakolatiga kiruVchi masalalar bo‘yicha daVlat boshqaruVi organlarining takliflarini ko‘rib chiqadi.

Ko‘rsatib o’tilgan funksiyalarni bajarish chog‘ida Komissiya mazkur Nizomning 19-bandida ko‘rsatilgan huquqlardan foydalanadi.

  • QORAQALPOGTSTON RESPUBLIKASI VAZIRLAR KENGASHI, TOSHKENT SHAHAR VA VILOYATLAR HOKIMLIKLARI HUZURIDAGI VOYAGA ETMAGANLAR ISHLARI BO‘YICHA KOMISSIYALARNING VAZIFALARI VA FUNKSIYALARI
  1. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, Toshkent shahar, Viloyatlar hokimliklari huzuridagi komissiyalarning asosiy Vazifalari quyidagilardan iborat:

Voyaga etmaganlarning huquqlari Va qonuniy manfaatlarini tiklash hamda himoya qilish, Voyaga etmaganlarning nazoratsiz, qaroVsiz qolishlari, huquqbuzarliklari Va jamiyat uchun zararli xatti-harakatlar qilishlariga imkon tug‘diruVchi sabablar Va sharoitlami aniqlash hamda bartaraf etish chora-tadbirlarini amalga oshirish;

Voyaga etmaganlar nazoratsizligi Va ular tomonidan huquqbuzarliklar sodir etilishining oldini olish, ularning huquqlari Va qonuniy manfaatlarini himoya qilish masalalari bo‘yicha daVlat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari Va jamoat birlashmalarining faoliyatini muVofiqlashtirish;

Voyaga etmaganlar nazoratsizligi Va huquqbuzarligining oldini olish, ularning huquqlari Va qonuniy manfaatlarini himoya qilish masalalari bo‘yicha takliflar ishlab chiqish;

tumanlar Va shaharlar hokimliklari huzurlaridagi komissiyalar faoliyatiga tashkiliy-uslubiy rahbarlik qilish.

  1. Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, Toshkent shahar, Viloyatlar hokimliklari huzuridagi komissiyalar o‘zlariga yuldangan Vazifalarga muVofiq:

Toshkent shahri, Viloyatlar, Qoraqalpog‘iston Respublikasi hududidagi Voyaga etmaganlar nazoratsizligi Va huquqbuzilishlarining oldini olish, hodisalarning kelib chiqish sabablarini bartaraf etish, bolalar Va o‘smirlarni joylashtirish Va ularning huquqlarini himoya qilish bo^yicha tadbirlar ishlab chiqadilar Va ularni amalga oshiradilar;

tumanlar (shaharlar) komissiyalarining faoliyatini nazorat qiladilar, yo‘naltiradilar Va muVofiqlashtiradilar, ularga uslubiy yordam ko‘rsatadilar, ularning ijobiy ish tajribalarini umumlashtiradilar Va ommalashtiradilar;

tumanlar (shaharlar) komissiyalarining Voyaga etmaganlarni maxsus o’quV-tarbiya muassasalariga yuborish to‘g‘risidagi qarorlarini tekshiradilar Va ular noqonuniy yoki asossiz deb topilgan hollarda, bu qarorlar ustidan tegishli tuman (shahar) hokimiga shikoyat qilinmagan taqdirda, ularni bekor qiladilar.

Kobrsatib o‘tilgan funksiyalarni bajarish chog‘ida komissiyalar mazkur Nizomning 19-bandida ko‘rsatilgan huquqlardan foydalanadilar.

  1. TUMANLAR VA SHAHARLAR HOKIMLIKLARI HUZURIDAGI VOYAGA ETMAGANLAR ISHLARI BO‘YICHA KOMISSIYALARNING VAZIFALARI VA FUNKSIYALARI
  2. Quyidagilar tumanlar Va shaharlar hokimliklari huzuridagi komissiyalarning asosiy Vazifalari hisoblanadi:

Voyaga etmaganlarning huquqlari Va qonuniy manfaatlarini tiklash hamda himoya qilish, Voyaga etmaganlarning nazoratsiz, qaroVsiz qolishlari, huquqbuzarliklari Va jamiyat uchun zararli xatti-harakatlar qilishlariga imkon tug’diruVchi sabablar Va sharoitlarni aniqlash hamda bartaraf etish chora-tadbirlarini amalga oshirish;

Voyaga etmaganlarni tarbiyalash, o‘qitish, qarash sharoitlari, shuningdek, Ichki ishlar Vazirligi muassasalarida Va Xalq tablimi Vazirligi hamda Oliy Va o‘rta maxsus tablim Vazirligi muassasalarida Voyaga etmaganlar bilan muomala qilish ustidan nazoratni tashkil etish;

Voyaga etmaganlar nazoratsizligi Va ular tomonidan huquqbuzarliklar sodir etilishining oldini olish masalalari bo‘yicha daVlat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari Va jamoat birlashmalarining faoliyatini muVofiqlashtirish;

jinoiy-axloq tuzatish tizimi muassasalaridan ozod etilgan yoxud o‘quV-tarbiya muassasalaridan qaytib kelgan Voyaga etmaganlarni ishga joylashtirish Va maishiy sharoitini yaxshilashda yordam ko‘rsatish, daVlat yordamiga muhtoj bo‘lgan boshqa Voyaga etmaganlarni joylashtirishning boshqa shakllarini aniqlashda, shuningdek, Voyaga etmaganlarni ijtimoiy reabilitatsiya qilishga doir qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa funksiyalarni amalga oshirishda ko‘maklashish.

  1. Tumanlar Va shaharlar hokimliklari huzuridagi komissiyalar o’zlariga yuklangan Vazifalarga muVofiq (keyingi o‘rinlarda tumanlar (shaharlar) komissiyalari deyiladi):

xalq tablimi, sog‘liqni saqlash, ijtimoiy tabminot, madaniyat, ichki ishlar organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, jamoat birlashmalari, korxonalar, muassasalar Va tashkilotlarning bolalar Va o‘smirlarni tarbiyalash, ularni joylashtirish, salomatliklarini mustahkamlash, Voyaga etmaganlar nazoratsizligi Va huquqbuzilishlarining oldini olish, Voyaga etmaganlarning huquqlarini himoya qilish bo‘yicha faoliyatini muVofiqlashtiradilar;

tumanlar Va shaharlar hududidagi Voyaga etmaganlar nazoratsizligi Va huquqbuzilishlarining oldini olish, hodisalarning kelib chiqishi sabablarini bartaraf etish, bolalar Va o‘smirlarni joylashtirish Va ularning huquqlarini himoya qilish bo‘yicha tadbirlar ishlab chiqadilar Va ularni amalga oshiradilar;

daVlat Va jamoat yordamiga muhtoj bo‘lgan Voyaga etmaganlarni aniqlash Va hisobga olish bo‘yicha tadbirlarni amalga oshiradilar;

0‘zbekiston Respublikasining Mabmuriy jaVobgarlik to‘g‘risidagi kodeksiga muVofiq komissiyalar Vakolatiga kiritilgan mabmuriy huquqbuzilishlar to‘g‘risidagi ishlarni ko‘rib chiqadilar;

Voyaga etmaganlarga nisbatan tabsir ko‘rsatish chora-tadbirlari ko‘radilar Va mazkur Nizomda hamda boshqa qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa funksiyalarni bajaradilar.

  1. TUMAN (SHAHAR) KOMISSIYALARINING NAZORAT FUNKSIYALARI
  2. Komissiyalar ichki ishlar organlari bilan birgalikda tarbiyaViy tabsir qilish yoki mabmuriy jazolash choralari ko‘rilgan, ozodlikdan mahrum etish bilan bogiiq bo‘lmagan jazoga hukm qilingan, jazoga shartli hukm qilingan Va jazoni o‘tashdan muddatidan oldin shartli raVishda ozod qilingan Voyaga etmaganlarning xulq-atVorini, ixtisoslashtirilgan o‘quV-tarbiya muassasalaridan qaytgan yoki tarbiya koloniyalarida jazoni o‘tagan Voyaga etmaganlarning yurish-turishini kuzatib borishni amalga oshiradilar, shuningdek, shu toifadagi Voyaga etmaganlarning hisobini olib boradilar.

Komissiyalar zarur bo‘lgan hollarda Voyaga etmaganlarni ishga joylashtirish yoki ularni o’quV muassasalariga yuborish uchun chora-tadbirlar ko‘radilar.

  1. Komissiyalar bolalar Va o‘smirlarni maxsus o‘quV-tarbiya muassasalari Va «Mehribonlik» uylarida saqlash Va tarbiyalash sharoitlari, bolalar Va o‘smirlarning istiqomat joylarida madaniy dam olishlari uyushtirilishi ustidan, shuningdek, zarur bo‘lgan hollarda umumiy tablim maktablarida, boshqa o‘quV yurtlarida, madaniy-mabrifiy muassasalar Va sport tashkilotlarida Voyaga etmaganlar bilan boshqa o‘quV yurtlaridan chiqarish faqat komissiyaning roziligi bilangina amalga oshirilishi mumkin.
  2. Komissiyalar korxonalar, muassasalar, tashkilotlarda Voyaga etmaganlarga nisbatan mehnat to‘g‘risidagi qonunlarga qanday rioya qilinayotganligi, ular bilan olib borilayotgan tarbiyaViy ishlarning ahVoli, ularning umumiy tablim, madaniy Va kasb-malaka darajalarini oshirish uchun zarur moddiy-maishiy sharoitlar yaratib berilganligi ustidan nazoratni amalga oshiradilar.

Komissiyalar agar o‘n sakkiz yoshdan kichik bo‘lgan shaxslar tomonidan ishlami daVom ettirish ularning sogiigiga xaVf soladigan yoki ular uchun boshqacha ziyon keltiradigan bo‘lsa, unda ular bilan tuzilgan mehnat shartnomasini to‘xtatishni talab qilishga haqlidir.

  1. Komissiyalar shu tuman (shahar) hududida joylashgan maxsus o‘quV-tarbiya muassasalarida, tarbiya koloniyalarida, ichki ishlar organlarining Voyaga etmaganlar tomonidan huquqni buzishlarning oldini olish bo‘linmalari Va qabul-taqsimot xonalarida tarbiyaViy ishlar, umumiy tablim Va kasb-hunar o‘quVlarining olib borilishi ustidan doimiy nazoratni amalga oshiradi, shuningdek ushbu muassasalarga ko‘rsatib o‘tilgan ishlarni olib borishda yordam ko‘rsatadilar.
  2. TUMAN (SHAHAR) KOMISSIYALARINING HUQUQLARI
  3. Tuman (shahar) komissiyalari quyidagi huquqlarga ega:

«Mehribonlik» uylari, maxsus o‘quV-tarbiya muassasalari, Voyaga etmaganlar uchun tarbiya koloniya-lari Va qabul-taqsimotxonalarida bolalar Va o‘smirlarni saqlab turish Va ularni tarbiyalash shart-sharoitlarini, shuningdek ichki ishlar organlarining Voyaga etmaganlar tomonidan qonunbuzarlikning oldini olish bo‘linmalaridagi ishlarning ahVolini tekshirish;

umumiy tablim maktablari Va boshqa o‘quV yurtlarida, madaniy-mabrifiy muassasalarda, shuningdek Voyaga etmaganlar ishlab turgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlarda bolalar Va o‘smirlar bilan olib borilayotgan tarbiyaViy ishlarning ahVolini tekshirish;

yangi uy-joy maVzelari Va tumanlarni qurish loyihalashtirilganda o‘yin Va sport maydonchalari, bolalar stadionlari Va bolalar dam olish zonalari qurish uchun er maydonlari ajratib berilishini nazorat qilib borish;

daVlat organlari, korxonalar, muassasalar Va tashkilotlardan komissiya ishi uchun zarur bo‘lgan mablumotlarni so‘rab olish;

Komissiya majlislarida bolalar Va o‘smirlarni saqlash Va tarbiyalash sharoitlariga oid masalalar yuzasidan korxonalar, muassasalar, tashkilotlarning tegishli organlari rahbarlarining axborotlarini eshitish;

Voyaga etmaganlar, ota-onalarni shaxsan qabul qilish, ularning shikoyat Va arizalarini ko‘rib chiqish, ularning shaxsiy hujjatlar yig‘majildlari bilan tanishish;

jamoatchilikni Voyaga etmaganlarni qayta tarbiyalash ishlarida qatnashishga jalb etish;

Voyaga etmaganlar bilan tarbiyaViy ish olib borish, ularni o^qishga yuborish Va ishga joylashtirish masalalari yuzasidan korxonalar, muassasalar Va tashkilotlarning tegishli organlariga taqdimnoma bilan chiqish;

Voyaga etmaganlarni aVf etish to‘g‘risida iltimos qilish, ularga ancha engilroq bo‘lgan jazoni qo‘llash, ularni shartli raVishda hukm etish, sudlanganlikni muddatidan ilgari olib tashlash to‘g‘risidagi taVsiyanomalar bilan sudga murojaat qilish; jazoni ijro etuVchi organ bilan birgalikda Voyaga etmaganlarni jazodan muddatidan ilgari shartli raVishda ozod qilish yoki jazoning o‘talmagan qismini engilroq jazo bilan almashtirish to‘g‘risida sudga taVsiyanoma kiritish; ichki ishlar organi bilan birgalikda ozodlikdan mahrum etish to‘g‘risidagi hukmning ijrosini kechiktirishni bekor qilish hamda mahkumni hukmda belgilangan ozodlikdan mahrum qilish jazosini o‘tash uchun   yuborish to‘g‘risida sudga taqdimnoma kiritish; tarbiya koloniyasining mabmuriyatiga ozodlikdan mahrum etishga hukm qilingan shaxslarni jazoni o‘tash Vaqtida saqlab turish sharoitlarini o‘zgartirish haqida sudga taqdimnoma kiritish to‘g‘risida rozilik berish;

tuman (shahar) hokimliklari muhokamasiga Voyaga etmaganlar bilan tarbiyaViy ish olib borishning, ular kasb-hunar tablimi, ularni ishga joylashtirish Va o‘qishga yuborishning ahVoli to‘g‘risidagi masalalarni kiritish;

tegishli daVlat organlari, korxonalar, muassasalar Va tashkilotlar oldiga komissiyalar qarorlarini bajarmagan mansabdor shaxslarga nisbatan intizomiy jazo chorasi yoki jamoatchilik tabsiri kobrsatish chorasini qo‘llash to‘g‘risidagi masalani qo‘yish.

VOYAGA ETMAGANLARNI JOYLASHTIRISH BO‘YICHA CHORA-TADBIRLAR

  1. Tuman (shahar) komissiyalari xalq tablimi, ijtimoiy tabminot, ichki ishlar organlari bilan birgalikda jamoatchilikning faol ishtirokida ota-onasiz qolgan bolalar Va o‘smirlarni, bolalarni tarbiyalash uchun tegishli shart-sharoitni tabminlay olmaydigan ota-onalari yoki ularning o’rnini bosadigan shaxslari bor bo‘lgan Voyaga etmaganlarni, maktabni tashlab ketgan Va ishlamaydigan o‘smirlarni, shuningdek daVlat Va jamoatchilik yordamiga muhtoj boshqa Voyaga etmaganlarni aniqlaydi Va hisobga oladi hamda ularni joylashtirish chora-tadbirlarini ko‘radi.
  2. Tuman (shahar) komissiyalarining Voyaga etmaganlarni joylashtirish shakli ko‘rsatilgan qarori ari:
  • xalq tablimi organlariga:

bolalarni o‘rta umumtablim maktablari, maxsus o‘quV-tarbiya muassasalariga joylashtirish uchun;

jismoniy yoki aqliy riVojlanishida etishmoVchiligi bor bolalar Va o‘smirlarni maxsus o‘rta umumtablim maktablariga Va boshqa tegishli o‘quV-tarbiya muassasalariga joylashtirish uchun;

  • ijtimoiy tabminot organlariga nogiron bolalar hamda o‘qish Va mehnatga yaramaydigan Voyaga etmaganlarni joylashtirish uchun;
  • Voyaga etmaganlarni Vasiylik Va homiylikka olish xizmatlariga ota-onasiz yoki ularning o‘rnini bosadigan shaxslarning qaroVisiz qolgan bolalar Va o‘smirlarni joylashtirish uchun;
  • Oliy Va o‘rta maxsus tablim Vazirligiga Voyaga etmaganlarni o‘rta-maxsus Va kasb-hunar o‘quVining maxsus o‘quV-tarbiya muassasalariga joylashtirish uchun;
  • korxonalar, muassasalar Va tashkilotlarning rahbarlariga (mehnat organlaridan bo‘sh ish joylari Va bo‘sh laVozimlar borligi to‘g‘risida mablumotlar olingandan keyin) ishga qabul qilish uchun yuboradilar.
  • KOMISSIYALARDA KO‘RIB CHIQILADIGAN ISHLAR
  1. Tuman (shahar) komissiyalari zimmasiga:

14 yoshga to‘lmasdan turib jamiyat uchun xaVfli xatti-harakatlar sodir etgan, 13 yoshga to‘lgandan keyin og‘irlashtiruVchi holatlarda qasddan odam o‘ldirgan Voyaga etmaganlar bundan mustasno;

  • yoshdan 16 yoshgacha bo‘lgan daVrda ular uchun jismoniy jaVobgarlik nazarda tutilmagan, jamiyat uchun xaVfli xatti-harakatlar sodir etgan;
  • yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan daVrda jinoyat alomatlari bo‘lgan xatti-harakatlar sodir etib, ularga nisbatan jinoiy ish qo‘zg‘atish rad qilingan yoki jinoiy ish to‘xtatilgan;

16 yoshgacha bo‘lgan daVrda yo‘l harakati qoidalarini buzgan;

jamiyatga qarshi boshqa xatti-harakatlar sodir etgan;

umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar tablimi tablim muassasalarida (umumiy tablim maktablari, akademik litseylar Va kasb-hunar kollejlarida) o‘qishdan bosh tortgan;

jamiyat uchun katta xaVf boMmagan jinoyat sodir etganida tergoVchi yoki prokurorning qarori yoxud sud ajrimi asosida jaVobgarlikdan ozod qilingan;

0‘zbekiston Respublikasining Mabmuriy jaVobgarlik to‘g‘risidagi kodeksida nazarda tutilgan tartibda mabmuriy huquqbuzarlik sodir etgan Voyaga etmagan shaxslar to‘g‘risidagi ishlarni ko‘rib chiqish Vazifasi yuklanadi.

  • KOMISSIYALAR TOMONIDAN QO‘LLANILADIGAN TAbSIR KO‘RSATISH CHORALARI VA ULARNI QO‘LLASH TARTIBI
  1. Tuman (shahar) komissiyalari ushbu Nizomning 22-bandida nazarda tutilgan hollarda Voyaga etmagan shaxslarga nisbatan quyidagi tabsir ko‘rsatish choralarini qo‘llashiari, yabni:

Voyaga etmaganga jabrlanuVchidan uzr so‘rash majburiyatini yuklash to‘g‘risida tuman (shahar) sudiga taqdimnoma kiritishi;

ogohlantirib qo‘yishi;

  • yoshga to‘lgan Voyaga etmagan shaxs zimmasiga, agar u mustaqil ish haqiga ega bo‘lsa Va zarar miqdori belgilangan eng kam oylik ish haqidan ortiq bo‘lmasa moddiy zararning o’rnini qoplash yoki uni bartaraf etish majburiyatini yuklashi yoki belgilangan eng kam oylik ish haqidan ortiq bo‘lmagan moddiy zarami o‘z mehnati bilan qoplash majburiyatini yuklashi;
  • yoshga to‘lgan Va mustaqil ish haqiga ega bo‘lgan Voyaga etmagan shaxsga 0‘zbekiston Respublikasining Mabmuriy jaVogarlik to‘g‘risidagi kodeksida, Qoraqalpog‘iston Respublikasining daVlat hokimiyati Va boshqaruVining oliy organlari chiqargan hujjatlarda, Viloyatlar Va Toshkent shahar daVlat boshqaruVi organlari qarorlarida ko‘zda tutilgan hollarda Va miqdorlarda jarima solishi;

Voyaga etmagan shaxsni o‘z ota-onasi yoki ular oTnini bosuVchi shaxslar yoxud jamoat tarbiyachilari nazoratiga, shuningdek ularning roziligi bilan mehnat jamoasi yoki jamoat tashkiloti kuzatuViga topshirishi;

Voyaga etmagan shaxs jamiyat uchun xaVfli xatti-harakatlar qilgan yoki ijtimoiy axloq qoidalarini qasddan Va muntazam raVishda buzib kelgan taqdirda komissiya ichki ishlar organlari bilan birgalikda Voyaga etmaganni maxsus o‘quV-tarbiya muassasasiga yuborish masalasini ko‘rib chiqish to‘g‘risida sudga iltimos qiladi. 11 yoshdan 14 yoshgacha bo‘lgan Voyaga etmagan shaxs maxsus maktab-internatga yuborilishi, 14 yoshdan 18 yoshgacha boTgan Voyaga etmagan shaxs esa maxsus kasb-hunar kollejiga yuborilishi mumkin. Har bir aniq holat bo‘yicha qabul qilingan tabsir choralari to‘g‘risida komissiyalar Voyaga etmaganning yashash, o‘qish yoki ish joyi bo‘yicha huquqni buzishlarning oldini olish bo‘linmalari tomonidan Voyaga etmaganlarning oldini olish ishlarini tabminlash uchun ichki ishlar organlarining tegishli hududiy organlarini xabardor qilishga majburdir.

  1. Tuman (shahar) komissiyalari Voyaga etmaganlarning ota-onalari yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslarga nisbatan, Voyaga etmagan shaxsni mast bo‘lishga olib kelganligi, Voyaga etmaganlar katta yoshdagilar tomonidan tilanchilikka, fohishabozlikka, qirnor o‘yinlariga, spirtli ichimliklar ichishga, giyohVand yoki psixotrop moddalar bo‘lmagan, biroq intellektual iroda faoliyatiga tabsir ko‘rsatuVchi moddalar yoki Vositalarni istebmol qilishga jalb qilinganligi, shuningdek 16 yoshga to‘lmagan o‘smirlar yo‘l harakati qoidalarini buzganligi, tilanchilik, fohishabozlik, qimor o‘yinlari bilan shug‘ullanganligi, jamoat joylarida mast holda paydo bo‘lganligi, teng raVishda ular spirtli ichimliklar, giyohVand yoki psixotrop moddalar bo‘lmagan, biroq intellektual iroda faoliyatiga tabsir ko‘rsatuVchi Vositalar Va moddalar istebmol qilganliklari yoxud boshqa xil huquqbuzarlik hollarini sodir etganliklari uchun quyidagi tabsir choralarini qoilashlari, yabni:

jamoat izzasi berishi;

ogohlantirib qo‘yishi;

0‘zbekiston Respublikasining Mabmuriy jaVobgarlik to‘g‘risidagi kodeksida belgilangan miqdorlarda jarima solishi;

faVqulodda hollarda bolaning hayotiga yoki sog‘lig‘iga beVosita xaVf solinganda ish sud tomonidan hal etilgungacha bolani Vaqtincha ota-onasidan yoki ular Vasiyligida bo‘lgan boshqa shaxslardan olib qo‘yish to‘g‘risida Vasiylik Va homiylik organlariga taqdimnoma kiritishi mumkin.

Komissiya ota-onalarning muomala layoqatini cheklangan deb topish, ota-onalami ota-onalik huquqidan mahrum etish, bolalarni o‘z ota-onalaridan ularni ota-onalik huquqidan mahrum etmasdan olib qo‘yish, shuningdek bolalarning ota-onalari ota-onalik huquqidan mahrum qilingan bo4lib, shu bolalari bilan birgalikda yashashlari mumkin emas deb topilgan taqdirda, ularni boshqa turar joy bermasdan ko‘chirib yuborish to‘g‘risida tuman (shahar) sudiga dabVo bilan murojaat qilish huquqiga egadir.

  1. Voyaga etmagan shaxslarni maxsus o‘quV-tarbiya muassasalariga yuborish komissiyaning bolalarning ota-onalari yoki ota-onasi o‘rnini bosuVchi shaxslarning roziligini olmay turib chiqargan qarori asosida sudning ajrimi bo‘yicha amalga oshirilishi mumkin. Maxsus o’quV-tarbiya muassasalariga yuborish to‘g‘risidagi ishlar albatta prokuror ishtirok etgan holda ko‘rib chiqiladi.

Voyaga etmagan shaxslarni o‘z ota-onalari yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslar bo’la turib «Mehribonlik» uyiga yoki maxsus maktab-internatga yuborish ularning ota-onalari yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslar roziligisiz faVqulodda hollardagina (ular uzoq Vaqt bo‘lmaganlari, kasal bo‘lganlari, jinoyat sodir qilib, hukm etilganliklari taqdirda Va hokazo hollarda) amalga oshirilishi mumkin. SHu bilan birga, komissiya ota-onalardan yoki ularning o’rnini bosuVchi shaxslardan o‘z bolalarini boqish uchun qilingan xarajatlarni undirib olish uchun qonunda belgilangan tartibda tegishli mablag‘lar undirib olish haqida ham qaror qabul qiladi. FaVqulodda hollarda komissiyaning iltimosiga ko‘ra undirib olinadigan bu haqning miqdori qonunda belgilangan tartibda kamaytirilishi mumkin.

  1. Tuman (shahar) komissiyalari o‘z bolalarini tarbiyalashga noto‘g‘ri munosabatda bo‘layotgan yoki komissiya chiqargan qarorning bajarilishiga to‘sqinlik qilayotgan ota-onalarga yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslarga tabsir ko‘rsatish choralarini qo‘llash haqida, shuningdek bolalar Va o‘smirlar huquqbuzarlik qilishlari uchun sharoit yaratib berayotgan yoxud Voyaga etmagan shaxslarni jinoyat Va jamiyatga qarshi boshqa nojo‘ya harakatlar qilishga undayotgan yoki jalb etayotgan shaxslarni jaVobgarlikka tortish to‘g‘risida tegishli daVlat organlariga taqdimnoma bilan kiradilar.
  2. Ushbu Nizomning 23-bandida ko‘zda tutilgan tabsir ko‘rsatish choralari qo‘llanilayotganida tuman (shahar) komissiyasi huquqbuzarlik holatining xususiyatini Va sabablarini, Voyaga etmagan shaxsning yoshini Va uning hayot sharoitlarini, uning huquqbuzarlik qilishda qay darajada ishtirok etganligini, shuningdek uning turmushidagi, maktabdagi Va ishdagi xulq-atVorini albatta hisobga olishi lozim.

Komissiyaning Voyaga etmaganlar ishi bo‘yicha ogohlantirish berish to‘g‘risidagi qarori bir yil mobaynida amal qiladi. Basharti tabsir ko‘rsatish chorasi qo‘llanilgan Voyaga etmagan shaxs ana shu muddat ichida yangi huquqbuzarlik sodir etmasa, tabsir ko‘rsatish chorasi tugallangan deb hisoblanadi. Tabsir ko‘rsatish chorasini qo‘llagan komissiya o‘z qaroriga binoan, basharti ana shunday tabsir ko‘rsatish chorasi qo‘llanilgan Voyaga etmagan shaxs namunali axloqi bilan o’zining tuzalganligini ko‘rsatgan taqdirda, jazoni bir yil o‘tmasdan ham olib tashlashi mumkin.

Komissiyaning Voyaga etmagan shaxsni o‘z ota-onasi, ular o‘rnini bosuVchi shaxslar yoki jamoat tarbiyachilari nazoratiga yoxud mehnat jamoasi, jamoat tashkiloli kuzatuViga topshirish to‘gwrisidagi qarorining amal qilish muddati, basharti Voyaga etmagan shaxs o‘zining namunali axloqi Va ishga hamda o‘qishga bo‘lgan halol munosabati bilan o‘zining tuzalganligini isbot etsa, mazkur shaxslar yoki tashkilotlar iltimosiga binoan istagan Vaqtda bekor etilishi mumkin.

Tanlab olingan tarbiyaViy tabsir ko‘rsatish chorasi Voyaga etmagan shaxsga tabsir qilmagan taqdirda, komissiya bunday Voyaga etmagan shaxsga nisbatan ushbu Nizomning 23-bandida sanab o‘tilgan tabsir ko‘rsatish choralaridan qattiqrog‘ini qo‘llashga haqlidir.

  1. Tuman (shahar) komissiyasining jarima solish to»g‘risidagi qarori shu qaror topshirilgan kundan boshlab 15 kun mobaynida ana shunday jarima solingan shaxs tomonidan to‘lanishi lozim, bunday qaror ustidan shikoyat yoki protest berilgan taqdirda esa, mazkur shikoyat yoki protest qondirilmaganligi haqida mablumotnoma olingan kundan boshlab 15 kundan kechiktirmay toianadi.

16 yoshdan 18 yoshgacha bo‘lgan shaxslar mustaqil ish haqiga ega bo‘lmasa, jarima ularning ota-onalaridan yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslardan undirib olinadi,

Komissiyaning qarori bilan solingan jarima Xalq banki muassasasiga to’lanadi.

Jarima muddatida to‘lanmagan taqdirda, komissiyaning jarima solish to’g’risidagi qarori jarima summasini fuqarolik-protsessual qonunchilik bilan belgilangan qoidalarga muVofiq shunday jarima solingan shaxsning ish haqidan yoki boshqa maoshidan, pensiyasi yoki stipendiyasidan majburiy tartibda ushlab qolish uchun yuboriladi.

Basharti jarima solingan shaxs ishlamayotgan bo‘lsa yoki solingan jarimani boshqa sabablarga ko‘ra uning ish haqidan yoki boshqa maoshidan, pensiyasi yoki stipendiyasidan undirib olishning iloji bo‘lmasa, jarima komissiyaning jarima solish to‘g‘risidagi qarori asosida undiruVni huquqbuzarning shaxsiy mol-mulkiga, shuningdek umumiy mulkdagi uning ulushiga qaratish yoii bilan tuman (shahar) sudi sud ijrochisi tomonidan undirib olinadi.

  1. Voyaga etmagan shaxslar maxsus maktab-internatlarda 15 yoshga etguncha saqlanadilar, maxsus kasb-hunar kollejlarida esa, 18 yoshga etgunga qadar saqlanadilar.

FaVqulodda hollarda bunday o‘quVchilarni maxsus maktab-internatlarda saqlash muddati ular

  • yoshga etgunlariga qadar uzaytirilishi mumkin.

Voyaga etmagan shaxslar maxsus o‘quV-tarbiya muassasalarida to ahloqan tuzalganlariga qadar saqlanadilar, lekin bu muddat uch yildan ortib ketmasligi kerak.

Maxsus o‘quV-tarbiya muassasalari joylashgan erdagi tuman (shahar) komissiyasi o‘quVchiga ko‘rsatib o‘tilgan muassasalarda joriy o’qish yilida o‘rta umumiy tablim maktabi yoki kasb-hunar kollejining tegishli sinfini tugallaguncha uch yildan ko‘proq muddatga qolishga ham ruxsat berishi mumkin.

Maxsus maktablarning 15 yoshga to‘lgan, ammo axloqan tuzalmagan o’quVchilari shu maktablar joylashgan erdagi tuman (shahar) komissiyasi tomonidan maxsus kasb-hunar kollejlariga yuborilishi mumkin.

Voyaga etmagan shaxslaming maxsus o‘quV-tarbiya muassasalarida bundan keyin bo‘lishlarining maqsadga muVofiq-nomuVofiqligi masalasi Vaqt-Vaqti bilan, lekin yiliga kamida bir marta shu muassasalar joylashgan erdagi tuman (shahar) komissiyalari tomonidan mazkur komissiyalarning o‘z tashabbusi bilan, ana shu muassasalar mabmuriyatining taqdimnomasi yoki Voyaga etmaganlarning ota-onalari yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslar iltimosiga binoan ко’rib chiqiladi.

  1. Voyaga etmagan shaxslar uchun belgilangan maxsus o‘quV-tarbiya muassasalariga kar- soqoVlar, ko‘rlar, ruhiy kasallar, aqli zaif bo‘lgan Voyaga etmaganlar, shuningdek maxsus o’quV- tarbiya muassasalariga qabul qilish uchun tibbiyot nuqtai nazaridan to‘glri kelmaydigan belgilar qo‘yilgan ro‘yxatda ko‘rsatilgan jismoniy kamchiligi Va kasalliklari bo’lgan bolalar hamda o’smirlar yuborilishi mumkin emas.
  2. Voyaga etmagan shaxsning maxsus o‘quV-tarbiya muassasasida bo“lishi pedagoglar kengashining shu muassasa rahbari tomonidan tasdiqlangan qarori asosida mazkur muassasa joylashgan erdagi tuman (shahar) komissiyasining qarori bilan bekor qilinadi Va bu haqda, Voyaga etmagan shaxs shu muassasadan chiqqunga qadar ko‘pi bilan bir oy ichida, uning yashab turgan joyidagi komissiyaga xabar beriladi. Bu komissiya Voyaga etmagan shaxsni ishga joylashtirish yoki o‘quV yurtiga yuborish hamda unga zarur moddiy-maishiy sharoitlar yaratib berish yuzasidan tegishli chora-tadbirlar ko‘rishi shart.

Basharti Voyaga etmagan shaxs tarbiyalash maqsadida «Mehribonlik» uyiga yoki maktab- internatga yuborilgan bo‘lsa, bu holda uni «Mehribonlik» uyidan yoki maktab-internatdan chiqarish to‘g‘risidagi qaror shu «Mehribonlik» uyi yoki maktab-internat joylashgan erdagi komissiya tomonidan qabul qilinadi.

  1. Agarda tarbiyalanuVchi maxsus o‘quV-tarbiya muassasasidan, «Mehribonlik» uyidan ehiqarilganidan keyin, uning ota-onasi yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslar qonunda belgilangan tartibda ota-onalik yoki Vasiylik huquqidan mahrum etilganliklari tufayli ular huzuriga yuborilishi mumkin bo‘lmasa, shuningdek tarbiyalanuVchining aVValgi istiqomat joyiga kelishi bir qancha sabablarga ko‘ra (ota-onasi yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslar yo‘qligi, turmushi Va mehnat qilishi hamda bundan keyin tarbiyalanishi uchun qulay sharoitlar yo‘qligi sababli) mumkin bo‘lmasa, shu muassasalar joylashgan erdagi tuman (shahar) komissiyasi Voyaga etmagan mazkur shaxsning maishiy sharoitini yaxshilash, uni o‘qish yoki ishga joylashtirish choralarini ko‘radi. Zarur hollarda tuman (shahar) komissiyasi Voyaga etmagan shaxs ustidan Vasiy, homiy tayinlash to‘gwrisidagi taqdimnoma bilan tegishli tuman (shahar) hokimligiga murojaat qilishga haqlidir.

Ana shu masalalarni hal qilish chog‘ida ushbu bandda ko‘rsatilgan muassasalar joylashgan erdagi tuman (shahar) komissiyasi Voyaga etmagan shaxs ilgari yashab kelgan joydagi yoki uning ota-onasi yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslar turgan joydagi komissiyaning tegishli xulosasiga ega bo’lishi lozim.

  1. Tarbiya koloniyasidan ozod bo‘lib qaytgan Voyaga etmagan shaxs istiqomat qilayotgan joydagi komissiya mazkur shaxs 18 yoshga etgunga qadar uni ishga yoki o‘qishga joylashtirish choralarini ko‘radi Va uning axloqini nazorat qilib boradi.

Ozod boTgan Voyaga etmagan shaxsning o‘z ota-onasi yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslar huzuriga qaytishiga ularning yo‘qligi yoxud ota-onalik huquqidan yoxud Vasiylik huquqidan mahrum etilganligi munosabati bilan imkon bo‘lmasa, ozod bo‘lgan ana shu Voyaga etmagan shaxsning ilgari yashab kelgan joyidagi komissiya koloniya mabmuriyatining taqdimi bilan uni ixtisosiga muVofiq keladigan ishga yoki o‘qishga joylashtirish, shuningdek unga tegishli uy-joy-maishiy sharoitlar yaratib berish choralarini ko‘radi.

Tarbiya koloniyasidan ozod bo‘lgan Voyaga etmagan shaxsni tarbiyaViy mulohazalar sababli ilgarigi istiqomat joyiga yuborish maqsadga muVofiq emas deb topilgan faVqulodda hollarda uni ishga joylashtirish koloniya mabmuriyatining taqdimi bilan shu tarbiya koloniyasi joylashgan komissiya tomonidan amalga oshiriladi.

Komissiya koloniyadan ozod bo‘lgan Voyaga etmagan shaxsni u yordam so‘rab murojaat qilgan kundan boshlab 10 kun muddatdan kechiktirmay ishga yoki o‘qishga joylashtirish masalasini hal qilishi shart.

  1. KOMISSIYALARNING ISHLARNI TAYYORLASHI VA QARAB CHIQISHI
  2. Komissiyalar:

0‘zbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksida nazarda tutilgan tartibda topshirilgan ishlarni;

0‘zbekiston Respublikasining Mabmuriy jaVobgarlik to‘g‘risidagi kodeksiga muVofiq mabmuriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlarni;

ichki ishlar organlari Va xalq tablim organlari taqdimi bo‘yicha berilgan ishlarni;

kasaba uyushmasi, umumtablim maktablari huzuridagi ota-onalar qo‘mitalari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari Va boshqa jamoat birlashmalari taqdimnomasi bo‘yicha topshirilgan ishlarni;

fuqarolarning arizalari bo‘yicha ko‘riladigan ishlarni;

o‘z tashabbusi bilan ko‘riladigan ishlarni qarab chiqadilar.

Komissiyalar ishlarni ular lcomissiyaga tushgan paytdan boshlab ko‘pi bilan 15 kun ichida ko‘rib chiqadilar.

  1. Voyaga etmagan shaxslarning huquqbuzarlik qilganligi to‘g‘risida tuman (shahar) komissiyasi ko‘rib chiqishi lozim bo‘lgan materiallar komissiyaning raisi yoki uning o‘rinbosari tomonidan oldindan o‘rganib chiqiladi Va ular:

ishni komissiya majlisida qarab chiqish;

ishga oid materiallarni qo‘shimcha suratda tekshirish yoki tushgan arizalar, taqdimnomalar bo‘yicha tekshirib chiqish;

ish komissiya majlisida ko‘rilgunga qadar Voyaga etmagan shaxsga tabsir ko’rsatish choralarini qo‘llash;

unchalik zararli bo‘lmagan huquqbuzarlik to‘g‘risidagi materiallarni, basharti huquqbuzarga nisbatan tarbiyaViy tabsir ko‘rsatishga muVaffaq bo‘linsa, Voyaga etmagan ana shu shaxs yashab yoki o‘qib turgan joy bo‘yicha fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlariga yoki jamoat birlashmalariga topshirish xususida qaror qabul qiladilar.

  1. Huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ish komissiyada qarab chiqilgunga qadar Voyaga etmagan shaxs o‘z ota-onasi yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslar kuzatuViga topshirilishi mumkin, «Mehribonlik» uyida, maxsus o‘quV-tarbiya muassasalarida tarbiyalanuVchi Voyaga etmagan shaxs esa shu muassasalar mabmuriyatining nazoratiga berilishi mumkin. 11 yoshdan 14 yoshgacha bo‘lgan o‘smirlar jamoat uchun xaVfli bo‘lgan og‘ir nojo‘ya harakat sodir etgan taqdirda Va shu munosabat bilan uni darhol yaklcalab qo‘yish zarurati tug4Uganda, bu shaxs komissiya raisi yoki uning obrinbosari bergan yozma ko‘rsatmaga asosan ko‘pi bilan o‘ttiz kunlik muddatga Voyaga etmaganlar uchun mo‘ljallangan qabul-taqsimotxonaga joylashtirilishi mumkin.

Ishini komissiya ko‘rishi kerak bo‘lgan Voyaga etmagan shaxs ruhiy jihatdan sog’lom ekanligiga shubha tug‘ilgan taqdirda, mazkur shaxs tibbiyot kuzatuVidan o‘tish uchun yuboriladi.

  1. Komissiya ishlarni tayyorlash Va qarab chiqish paytida Voyaga etmagan shaxsning yoshini. mashg‘ulotini, yashab turgan Va tarbiyalanayotgan sharoitini, huquqbuzarlik qilganligi faktini Va uning sodir etilganini tasdiqloVchi dalillarni, shuningdek huquqbuzarlik qilishga daVbat etuVchi katta yoshdagi kishilar Va boshqa qatnashchilar bo‘lgan-bo‘lmaganligini, Voyaga etmagan shaxslarga ilgari tabsir ko‘rsatish chorasi qo‘llanilgan-qoilanilmaganligini aniqlashi zarur.

Komissiya Voyaga etmagan shaxsning huquqbuzarlik sodir qilishiga olib kelgan sabab Va shart-sharoitlarni batafsil tekshirib, ularni bartaraf etish choralarini ko‘rishi shart.

  1. Komissiya ishni qarab chiqish uchun zarur mablumot Va hujjatlarni talab qilib olishi, shuningdek komissiyada ko‘riladigan masalalar yuzasidan izohlar olish uchun mansabdor shaxslar Va fuqarolarni chaqirishi mumkin.

Mansabdor shaxslar Va fuqarolar komissiya chaqirig‘i bo‘yicha uzrsiz sabablar bilan kelmaganlari taqdirda komissiya ishni ko‘rishni qoldirib, ularni o‘zlari ishlab yoki o’qib turgan joydagi mabmuriyat, jamoat tashkilotlari orqali keltirish choralarini ko‘rishi mumkin.

Ishi ko‘rilayotgan Voyaga etmagan shaxs, shuningdek uning ota-onasi yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxs-lar komissiyaga uzrsiz sabablar bilan kelishdan bosh tortgan taqdirda, ular ichki ishlar organlari orqali olib kelinishi mumkin.

  1. Ish ko‘rishga tayyor deb topilgach, shu ishni tayyorlash Vazifasi topshirilgan komissiyaning raisi, rais o‘rinbosari yoki abzosi ish qarab chiqilishidan oldin Voyaga etmagan shaxsni, uning ota- onasi yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslarni, zarur hollarda esa tarbiya muassasalarining Vakillarini barcha materiallar bilan tanishtirib chiqadi, komissiya majlisiga kimlarni chaqirish kerakligini belgilab oladi hamda ish ko‘riladigan Vaqt Va joyni aniqlaydi.

Komissiya majlisi bo‘ladigan kun prokurorga mablum qilinadi.

40.. Komissiyaning majlisi komissiya tarkibining yarmidan ko‘pi hozir bo‘lgan taqdirda haqiqiy deb hisoblanadi.

Komissiyaning majlisida ishi ko‘rilayotgan Voyaga etmagan shaxs, shuningdek uning ota-onasi yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslar, zarur hollarda esa o‘quV-tarbiya muassasalarining Vakillari bo‘lishi shart.

Hukm etilgan Voyaga etmagan shaxslarni jazodan muddatidan ilgari shartli ozod qilish, ularga tayinlangan jazoni engilroq jazo bilan almashtirish to‘g‘risidagi iltimoslarni Va mahkumlar xususidagi boshqa iltimoslarni qo‘zg‘atish masalalarini qarab chiqish chog’ida komissiya majlisida tarbiya koloniyasi mabmuriyatining Vakili Va mahkumning o‘zi hozir boiishi majburiydir.

Agar holatlarni tekshirib chiqish Va muhokama qilish Voyaga etmagan shaxsga salbiy tabsir ko‘rsatishi mumkin bo‘lsa, komissiya materiallarni majlisda Voyaga etmaganning ishtirokisiz ko‘rib chiqishga haqlidir.

  1. Komissiyalar Voyaga etmagan shaxslarning mabmuriy huquqbuzarligi to‘g‘risidagi o‘zlariga tegishli ishlarni 0‘zbekiston Respublikasining Mabmuriy huquqbuzarlik kodeksida nazarda tutilgan tartibda ko‘rib chiqadilar. Mazkur ishlar komissiya tarkibiga kiruVchi abzolaming kamida yarmi hozir boiganda qarab chiqiladi Va qaror oddiy ko‘pchilik oVoz bilan qabul qilinadi.
  2. Komissiya ish yuzasidan to‘plangan materiallarni qarab chiqadi, Voyaga etmagan shaxs, uning ota-onasi yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslarning, jabrdiyda Va guVohlarning tushuntirishlarini tinglaydi, so‘ngra ishning barcha holatlarini har tomonlama ko‘rib chiqib, quyidagi qarorlardan birini qabul qiladi:

ushbu Nizomning 23 Va 24-bandlarida nazarda tutilgan tabsir ko‘rsatish choralarini qo‘llash;

ishni to‘xtatish;

ishni ko‘rishni qoldirib, qo‘shimcha tekshiruV o‘tkazish;

ishni tergoV yoki surishtiruV organlariga topshirish.

  1. Komissiya majlisida bayonnoma yuritilib, unda majlis bo‘lgan kun Va joy, ko‘rib chiqilayotgan ishning mazmuni, ishni ko‘rishda qatnashayotgan shaxslarning majlisga kelgan- kelmaganligi to‘g‘risidagi mablumotlar, ularning bergan izohlarining qisqacha mazmuni, ishga oid boshqa mablumotlar, shuningdek qabul qilingan qarorni o‘qib eshittirish Va uning ustidan shikoyat berish Va muddatlarini tushuntirish to‘g‘risidagi mablumotlar ko‘rsatiladi. Bayonnomaga raislik qiluVchi Va kotib imzo chekadilar.

Voyaga etmaganlar ishi bilan shug‘ullanuVchi komissiya ishi ko‘rilayotgan shaxslarning ishlaydigan yoki yashaydigan joyida sayyor majlislar ham o‘tkazishi mumkin.

  1. Komissiyaning qarorlari majlisda qatnashuVchi komissiya abzolarining oddiy ko‘pchilik oVozi bilan qabul qilinadi.

Komissiyaning qarori yozma shaklda bo‘lib, u dalillar bilan asoslangan bo‘lishi lozim.

Tabsir ko‘rsatish choralarini qo‘llash to‘g‘risidagi qarorda:

komissiyaning nomi; ishni ko‘rib chiqish Vaqti; ishi ko‘rib chiqilayotgan shaxs to‘g‘risidagi mablumotlar; ishni qarab chiqish chog‘ida aniqlangan holatlar; qilingan huquqbuzarlik uchun jaVobgarlikni nazarda tutuVchi normatiV akt Va shu ish yuzasidan qabul qilingan hal qiluVchi qaror ko‘rsatilgan bo‘ladi.

Qaror raislik qiluVchi Va kotib tomonidan imzolanib, u qabul qilinganidan keyin eblon etiladi.

Qarorning nusxasi uch kun mobaynida unga nisbatan shu qaror chiqarilgan shaxsga topshiriladi yoki yuboriladi.

Qabul qilingan qaror to‘g‘risida komissiya Voyaga etmagan huquqbuzarning ishlab, o’qib turgan joyi yoki yashash joyi bo‘yicha fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlariga, shuningdek uning ota-onasi yoki ular o‘rnini bosuVchi shaxslar yashab turgan joydagi fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlariga xabar beradi.

  1. Sudning Voyaga etmagan shaxsni maxsus o‘quV-tarbiya muassasasiga yuborish to‘g‘risidagi qarori bajarilishini tabminlash uchun Voyaga etmagan shaxs Voyaga etmaganlar uchun mo‘ljallangan qabul-taqsimotxonalarda saqlanishi mumkin, u bu erda barcha zarur hujjatlar rasmiylashtirilgunga qadar, Xalq tablimi Vazirligining yo‘llanmasi olingungacha ko‘pi bilan o‘ttiz sutka saqlanadi.

FaVqulodda hollarda Voyaga etmagan shaxsning Voyaga etmaganlar uchun mo‘ljallangan qabul-taqsimotxonada turish muddati amaldagi qonun hujjatlari bilan belgilangan tartibda ko’pi bilan

  • sutka uzaytirilishi mumkin.

Voyaga etmaganlar uchun mo‘ljallangan qabul-taqsimotxonalar uning uchun shaxsiy hujjatlar yig‘majildini rasmiylashtirishni tugallaydilar Va Xalq tablimi Vazirligidan yo‘llanma olinganidan keyin Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha komissiya materiallari bo‘yicha chiqarilgan sud ajrimi asosida Voyaga etmaganni maxsus o‘quV-tarbiya muassasasiga keltiradilar.

  1. Voyaga etmagan shaxslarning huquqbuzarlik qilishi hollarini keltirib chiqaruVchi shart- sharoitlar Va sabablarni o‘rganish Va yo‘qotish maqsadida komissiyalar o‘z majlislarida qarab ehiqilgan huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ishlar ro‘yxatini olib boradilar Va tuman, shahar, Viloyat, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, 0‘zbekiston Respublikasi doirasida bu ro‘yxatdagi mablumotlarni har chorakda umumlashtirib turadilar.
  2. Komissiyaning qarori ustidan o‘zi haqida shu qaror chiqarilgan shaxs, shuningdek jabrlanuVchi qaror chiqqan kundan boshlab 10 kun muddatda tegishli tuman (shahar) hokimiga shikoyat berishi mumkin. Hokimning mazkur shikoyat yuzasidan chiqaradigan qarori 15 kundan kechiktirmay qabul qilinishi lozim Va u qatbiydir.

Komissiyaning mabmuriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ish yuzasidan chiqargan qarori ustidan 0‘zbekiston Respublikasining Mabmuriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi kodeksida nazarda tutilgan tartibda shikoyat berilishi mumkin.

Komissiyaning qaroriga Va shikoyat yuzasidan chiqarilgan hal qiluV qaroriga prokuror protest bildirishi mumkin. Prokurorning protest bildirishi shu protest ko‘rib chiqilgunga qadar mazkur qarorning Va shikoyat yuzasidan chiqarilgan hal qiluV qarorining ijrosini to‘xtatib turadi.

 

0‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI XALQ TA’LIMI VAZIRLIGI

Surxandaryo viloyat xalq ta’llm boshqarmasi

Voyaga etmaganlar o‘rtasida huquqbuzarlik va jinoyatchilikning oldini olish va voyaga etmagan tarbiyasi og‘ir o‘quvchilar bilan ishlash yo‘llari

Umumiy o‘rta ta’lim maktab o‘quvchilari o‘rtasida huquqbuzarlik va jinoyatchilikning oldini olish va voyaga etmagan tarbiyasi og‘ir o‘quvchilar bilan ishlash yo‘llari

Kurs tinglovchilari quyidagi bilim, malaka va ko‘nilcmalarga ega boTadilar:

-Tarbiyasi og‘ir bolalar haqida tushuncha;

-Voyaga etmaganlar ishlari bo‘yicha Vazirlar Mahkamasining qarorlari. Xalq ta’limi vazirligining buyrug‘i haqida tushuncha;

-0‘z qarashlarini aniq va ravshan yorita olish.

Tiglovchilarga maktablardagi tarbiyasi og‘ir o‘quvchilar bilan ishlash jarayonida mavjud bo‘lgan muammolar hamda ularni hal qilish yo‘llari haqida tushuncha berish. Tarbiyasi og‘ir deb hisoblanayotgan o‘quvchining qadr-qimmat va ahamiyatga moliklik his-tuyg‘usini tarbiyalash, inson huquqlariga va boshqalarning asosiy erkinliklariga hurmatni mustahkamlash, davlat qonunlariga rioya qilish, jamiyatda o‘z o‘mini topishga ko‘maklashish malakasini shakllantirish.

Me’yoriy hujjatlar, adabiyotlar, gazeta va jurnallar, tarqatma materiallar, plakatlar, diagrammalar, slaydlar.

0‘zbekistonning XXI asrda qanday o‘rin egallashi ko‘p jihatdan farzandlarimizning qanday kishilar bo‘lib voyaga etishishlariga bog‘liq. shunday ekan, aytish mumkinki, bu sohada yo‘l qo‘yilgan har qanday kechikishlar, har qanday xatolar kelajakka qaratilgan zarbadir.

Aqliy hujum uchun “tarbiyasi qiyin bola” jumlasi yozilgan plakat doskaga ilib qo‘yiladi va 3 daqiqa mobaynida tinglovchilardan ushbu tushuncha ularda qanday fikr uyg‘otishini aytishlari iltimos qilinadi.

Aqliy hujum qoidalari eslatib o‘tiladi:

  1. So‘zlar qancha ko‘p bo‘lsa shuncha yaxshi;
  2. So‘z birikmalari sig‘imli, aniq, qisqa bo‘lishi kerak;
  3. Tinglovchi aytayotganining hammasi to‘g‘ri va plakatga yoziladi.

Uch daqiqa o‘tgandan keyin “tarbiyasi qiyin bola-xulq-atvor qoidalarini buzgan bola” yozuvlarini umumlashtirib, mashqqa yakun yasaladi.

Demak, bola tarbiyasi insoniyat mavjudligini muhim sharti hisoblanganligi bois, u dunyoga kelmasidanoq tarbiyaviy tadbirlarni boshlab yuboramiz. SHunday boisada jamiyatda qanchaliy tarbiyaviy ta’sir ko‘rsatilmasin, xulq-atvorida salbiy illatlarga moyil, ijtimoiy me’yorlarni qabul qilolmaslik xlhishi, hatti-harakatlarini nazorat qilishdan holi bo‘lmagan bolalarni uchratamiz. Ularni tabiatan shunday hulq-atvorga ega deb, e’tibordan chetga qoldirish yoki chora-tadbirlar ishlab chiqmaslik jamiyat uchun kattadan-katta yo‘qotishlarga olib keladi.

Tinglovchilarda 3 guruhga bo‘linadi. Har bir guruh topshiriq oladi:

o‘quvchi qizlar hulq-atvorida og‘ishni keltirib chiqaruvchi sabab va omillarni ko‘rsating.

o‘quvchi o‘g‘il bolalar hulq-atvorida og‘ishni keltirib chiqaruvchi sabab va omillarni ko’rsating.

o’zish faoliyatingizda tarbiyasi qiyin o‘quvchilar bilan ishlash uchun dastur ishalb chiqing.

Guruhlar o‘z ishlarini taqdimotini o‘tkazadilar. Tadqiqot tugagandan so‘ng xulosa qilinadi.

Mamlakatimizda ma’naviy va jismoniy barkamol avlodni tarbiyalash borasida ulkan ishlar amalga oshirilayotgan bo‘lsada, ular bugungi davr talablari darajasida keng qamrovli emasligi ham sir emas. SHuning uchun ham bu boradagi sa’y-harakatlarni yanada kuchaytirish zarur. Prezident Islom Karimov alohida ta’kidlaganidek, 0‘zbekiston XXI asrda jahon hamjamiyatidan qanday o’rin egallashi o‘sib kelayotgan farzandlarimiz qanday insonlar boiib voyaga etishishiga bog‘liqdir. SHunday ekan, ayni paytda bu sohada yo‘l qo‘yilgan har qanday sustkashlik, kamchilik kelajakka qarata berilgan zarbaga teng, deyish mumkin.

Yosh avlodning tarbiyasi bilan shug‘ullanadigan barcha kishilarni hayajonlantiradigan pedagogik muammolar orasida voyaga etmaganlarning huquq buzishiga sabab boMadigan omil alohida o’rin tutadi. Har qanday huquqning buzilishi zamirida yoshlarning taqdiri, ularning mehnat va ahloqiy tarbiyasidagi nuqson yotadi.

Huquq buzilishining oldini olish, uning sabablarini belgilash bilan boshlanishi kerak. Bunda pedagogik jihatdan qarovsizlikning oldini olish muammosi yotadi. Pedagogik qarovsizlikning oldini olish uchun uning sabablarini bilish va tugatishga kirishish lozim.

Inson hech qachon jinoyatchi bo‘lib tug‘ilmaydi. SHuning tarbiyali va bilimli bo4lib qolmaydi. Oila va maktabdagi tarbiya ta’lim jarayonida jamoatchilikning faol ishtirokida ijobiy shaxs dunyoga keladi. Malaka oshirish kurslarida «Umumta’lim maktab o‘quvchilari o‘rtasida huquqbuzarlik va jinoyatchilikning oldini olish va voyaga etmagan tarbiyasi og4r o‘quvchilar bilan ishlash yo‘llari» mavzusi (4 soat davomida) o‘tilganda o‘qitishning noan’anaviy metodlaridan, ya’ni interfaol usullaridan foydalanish o‘quv jarayonini tashkil etish va yuqori samaradorlikka erishishda ijobiy natija bermoqda.

Masalan, «Tarbiyasi og‘ir o‘smir» rolli o‘yini dars mavzusini yoritishda yaxshi samara beradi.

Tinglovchilarni 7 guruhga bo4ib, har bir guruhga rollar beriladi. Bular: «Tarbiyasi og’ir o’smir», «Maktab direktori», «Ota», «Опа», «Sinf rahbari», «Mahalla oqsoqoli», «Mahalla posboni».

Har bir guruhga yozma ravishda topshiriq beriladi. Masalan, «Ota»ga:

— Siz tarbiyasi og‘ir o‘smirning otasisiz. 0‘ta qattiqqo‘lsiz. Maktabda o‘tkazilayotgan majlisda o‘g’lingizning xulqi muhokama qilinmoqda. Sizning so‘zingiz.

Guruhlar 5 daqiqa davomida rollarni muhokama qiladilar, vaziyatni baholaydilar hamda shu rolga munosib vakil tanlaydilar.

Guruhlar tomonidan tanlangan vakillar o‘z rollarini ijro etishlari lozim. SHu olrinda ularning rol ijro etish mahoratlari oshadi, turli muammoli vaziyatlarni hal qilish hamda o‘z fikrlarini himoya qilish ko‘nikmalari shakllanadi. YAna shuni ta’kidlash joizki, ayrim rollarni ular qiyinchiliksiz, mahorat bilan ijro etishadi. (Masalan, maktab direktori, sinf rahbari va h.k.)

Lekin tarbiyasi og‘ir o‘smir, ota va ona rollarida bir muncha muammoli vaziyatlarga duch kelishadi. Masalan, tarbiyasi og‘ir o‘smirga ham oson emasligi, uni atrofdagilar tushunishga harakat qilmasliklari, uning xulqi buzilishiga aynan atrofidagi insonlarning ham ta’siri bo‘lganligi, nazoratsizlik, befarqlik, adolatsiz munosabatlar yoki huquqiy va ahloqiy bilimlarning etishmasligi natijasida tarbiyasi og‘ir o‘smir sifatida shakllanganligi ma’lum bo‘ladi.

Keyingi bosqichda tinglovchilar o‘rtasida rolli o‘yinning muhokamasi bo‘lib o‘tadi. Vaziyat ijobiy hal etilganligi yoki duch kelingan muammolar va ularni hal etish yo‘llari haqida fikr bildiradilar. Har bir rol ijrosi alohida muhokama qilinadi. Masalan, mazkur vaziyatda maktab direktori va sinf rahbarining tutgan o‘rni, mavqei, tarbiyaning foydalanilmagan usul va shakllari haqida fikr-mulohaza, takliflar beriladi. 0‘z ish tajribalaridan misollar keltirishlari mumkin.

Ota va onaning farzand tarbiyasidagi mas’ulligi, o^zaro munosabatlardagi shaxsiy namunasi yoki salbiy ta’siri, o‘qituvchilar bilan hamkorligi, o‘smir farzandiga munosabati muhokama qilinadi. Tarbiyasi og‘ir o‘smirning ota-onasiga ham oson emasligi, bunday vaziyatlarda ularga o’qituvchi, maktab direktori tomonidan bo‘ladigan munosabatlarda o‘ta e’tiborlik bo‘lishlari haqida ta’kidlash mumkin.

Mahalla oqsoqoli va nozirining roli muhokamasida qanday ijobiy yoki salbiy jihatlar kuzatilgani aytiladi. Vaziyat qanday hal bo‘lishidan qat’iy nazar bunda barcha birdek mas’ul ekanligi, tarbiyasi og‘ir o‘quvchilar bilan ishlashda, huquqbuzarliklarni oldini olishning eng samarali yo‘li mahalla. oila va maktabning mustahkam hamkorligini ta’minlashdan iborat ekanligi haqida bayon qilinadi.

o‘quvchillar o‘rtasida xuquqbuzarlik va jinoyatchilikni oldini olish bo‘yicha tavsiyalar beriladi.

Xulosa.

Xullas, biz tarbiyaviy sohada jamiyatimizdagi uchta tarbiyaviy bosh mezon mahalla, maktab, oilaning o^rnini juda o’rinli deb bilishimiz kerak.

Huquqbuzarlikning oldini olish bo‘yicha tavsiyalar.

Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida o‘quvchi-yoshlar tomonidan sodir etilishi mumkin bodgan turli xil huquqbuzarliklaming oldini olish-har bir ta’lim muassasasi pedagogik jamoasining asosiy vazifalaridan biri hisoblanadi va doimo diqqat e’tiborni talab etadi.

0‘quvchi tomonidan sodir etilgan har bir huquqbuzarlik holati ta’lim muassasasining ta’lim-tarbiya sohasidagi faoliyati, natijasi va hosilasi hamda hamkorlikda olib borilayotgan ishlari sifatida tahlil etilishi lozimdir.

Ta’lim muassasalari ta’lim-tarbiya jarayonida pedagoglar, tarbiyachilar quyidagi holatlarga, xususiyatlarga e’tiborni qaratish hamda rioya etishlari muhim:

-bola huquqbuzar, jinoyatchi bo‘lib tug‘ilmaydi, hammarniz balog‘at bekatidan o‘tgan insonlarmiz; -o‘quvchi shaxsi, qadr-qiymati hurmat etilishi hamda huquq va erkinliklari ta’minlanishi, uning paymol etilishi va kamsitilishiga yo‘l qo‘ymaslik;

-o‘quvchiga o‘z haq-huquqlarini hamda burch va vazifalarini ado etishni yoshlikdan, bolalik davridan tushuntirish;

-sinf rahbari va ota-onalar o‘rtasidagi o‘quvchi xususida o‘zaro axborot almashishning yo‘lga qo‘yilishi; -o‘quvchi bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish hamda ota-onalari bilan hamkorlikda uni nazorat etish; -har bir o‘quvchining oilasidagi muhitidan xabardor bo‘lish;

-maktabdagi to‘garaklar ishini faollashtirish, jonlantirish, о‘quvchilaming qiziqishlariga ko‘ra yangilarini tashkil etish;

-huquq-targ‘ibot idoralari xodimlari bilan hamkorlikda maktablarda ota-onalar, o‘qituvchi, o’quvchilar o‘rtasida davra suhbatlari, muloqot kechalarining rejali tarzda o‘tkazilishi;

-tarbiyasi “og‘ir”, huquqbuzarlikka “moyil” obquvchilarning maktab ro‘yxatiga olinishi hamda ota- onalar, mahalla noziri bilan hamkorlikda tarbiyaviy-profilaktik chora-tadbirlarini amalga oshirish;

-maktab “Davlat va huquq asoslari” fani o‘qituvchilari rahbarligida o‘quvchilar o‘rtasida huquqiy- ma’rifiy ishlarning yo‘lga qo‘yilishi va amalga oshirilishi;

-maktab, sinf о‘quvchilarini jamoatchilik ishlariga, turli xil o‘tkaziladigan tadbirlarga, maktab ijtimoiy hayotiga keng ravishda jalb etish;

-asosiy diqqat e’tibor jinoyatchilikka va qonunbuzarlikka qarshi kurash emas, balki uning oldini olishga qaratilishi lozim;

-o‘quvchi-yoshlarga “jinoyat-jazosiz qolmaydi, har 1dm qilmishiga yarasha javobgarlikka tortiladi” degan qoidani etkazish.

0‘qituvchilarga qo‘yiladigan talablar:

-Ta’lim to‘g‘risidagi qonun va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”ni bilishi;

-Vazirlar Mahkamasining ta’limni rivojlantirish bo‘yicha qabul qilgan qarorlarini bilishi;

-Ta’lim-tarbiya sohasidagi me’yoriy-huquqiy hujjatlarni bilishi va ularni o‘z faoliyatida qo‘llay olishi; -0‘quvchilami qonun oldidagi burch va majburiyatlarini shakllantirishga o‘rgatish;

-Hamkorlik pedagogikasi asoslarini bilishi va undan samarali foydalana olishi;

-Voyaga etmaganlar orasida huquqbuzarlikning oldini olish ishlarini bilishi;

-YOsh davrlari psixologiyasi, bola ruhiy rivojlanishining yosh xususiyatlari, bola shaxsi shakllanishida ijtimoiy va tabiiy omillarning roli haqida zamonaviy ta’limotlardan xabardor bodishi;

-0‘quvchilarni tarbiyalashda “Oila, maktab, mahalla hamkorligi” Konsepsiyasinig asosiy g‘oyalarini bilishi. Ota-onalar bilan ishlashda oiladagi shaxslararo munosabatlar va ularning bola shaxsining shakllanishiga ta’siri haqidagi psixologik bilimlardan foydalana bilishi;

-Tarbiyasi qiyin bolalarning maktabdan tashqari ta’limga jalb qilishning yo‘l va usullarini bilishi, ularni amalda qodlay olish malakasini egallashi.


403 Forbidden

403 Forbidden


nginx/1.10.3